Stypendia, nagrody i wyróżnienia

Z przepisów zawartych w art. 31 ustawy o sporcie można wywnioskować, że beneficjentami nagród ufundowanych przez jednostki samorządu terytorialnego są sportowcy oraz trenerzy tych sportowców, którzy osiągnęli określony wynik sportowy. Ustawodawca nie określa, jaki wynik ani na jakim szczeblu może być premiowany. Każda jednostka samorządu terytorialnego powinna wskazać w uchwale, jaki rezultat zasługuje na wyróżnienie. Nie musi to być nawet obiektywnie wysokie miejsce. Nagroda za osiągnięcie sportowe może zostać przyznana na przykład za słabszy wynik w mistrzostwach kraju przy obiektywnie dużej liczbie uczestników danych zawodów[1]. Może być również przekazana za osiągnięcie wysokiego wyniku sportowego o niewymiernym charakterze, takim jak np. zdobycie trudnego szczytu górskiego (Rada Miejska w Piszu 2012). Organ samorządowy ustalający zasady przyznawania nagród (w przypadku gminy jest to rada gminy, w powiecie rada powiatu, a w województwie sejmik województwa) zobowiązany jest do wzorowania się na kryteriach ustalonych przez ustawodawcę. Z jednej strony powinien brać pod uwagę osiągnięty wynik sportowy, zaś z drugiej znaczenie danego sportu dla jednostki samorządu terytorialnego. Nagrody mogą przyjąć postać zarówno nagród pieniężnych, jak i rzeczowych. Organ samorządu określa również wysokość nagrody oraz kategorię wiekową określonego sportowca[2].

Na mocy art. 31 ustawy o sporcie jednostki samorządu terytorialnego mogą ustanawiać i finansować okresowe stypendia sportowe dla sportowców oraz ich trenerów osiągających wysokie wyniki w krajowym lub międzynarodowym współzawodnictwie sportowym. Jest to ten sam przepis, który wprowadza możliwość otrzymania przez zawodników i ich trenerów nagród i wyróżnień fundowanych przez lokalne organy samorządowe.

Istnieje jedna, zasadnicza różnica pomiędzy regulacjami dotyczącymi nagród i stypendiów. Istotą stypendium jest prawo do otrzymywania przez określony czas powtarzającego się świadczenia pieniężnego. Zaś nagroda ma charakter jednorazowy i może być świadczeniem zarówno o charakterze pieniężnym, jak i rzeczowym[3]. Pozostałe uregulowania dotyczące zakresu podmiotowego i przedmiotowego są zbieżne.

[1]    M. Badura, H. Basiński, G. Kałużny, M. Wojcieszak, Ustawa o sporcie. Komentarz, Warszawa 2011.

[2]    Ibidem.

[3]    Ibidem.

Przepisy regulujące wsparcie finansowe sportu przez jednostki samorządu terytorialnego

Bardzo ważnym zagadnieniem ustawie o sporcie są przepisy regulujące wsparcie finansowe sportu przez jednostki samorządu terytorialnego.

Ustawodawca precyzyjnie uregulował tę kwestię[1], z uwagi na dość liczne problemy, które pojawiały się w tym  zakresie w czasie obowiązywania ustawy o sporcie kwalifikowanym. Problemy te były często przyczyną prowadzonych postępowań sądowych zakończonych wyrokami sądów administracyjnych lub rozstrzygnięciami nadzorczymi wojewodów[2].

Ustawa dokonuje    definicji pojęcia sport stanowiąc, sportem są wszelkie formy aktywności fizycznej, które przez uczestnictwo doraźne lub zorganizowane wpływają na wypracowanie lub poprawienie kondycji fizycznej i psychicznej, rozwój stosunków społecznych lub osiągnięcie wyników sportowych na wszelkich poziomach. Sport wraz z wychowaniem fizycznym i rehabilitacją ruchową składają się na kulturę fizyczną (art. 2 ustawy o sporcie).

Samorząd, czyli ludzie, którzy go tworzą coraz częściej dostrzegają znaczącą rolę różnych form aktywności fizycznej. Jest to istotna potrzeba wśród wspólnot samorządowych. W związku z tym organy jednostek samorządu terytorialnego mogą wspierać podejmowanie aktywności fizycznej mieszkańców w różnym zakresie oraz formach. Wskazać należy za M. Obrębalskim na następujące obszary wsparcia:

  • wsparcie finansowe podmiotów sfery sportu (m.in. dotowanie klubów i organizacji pożytku publicznego),
  • indywidualne stypendia dla zawodników,
  • rozwój infrastruktury sportowej i rekreacyjnej (w tym inwestycje, remonty i bieżące utrzymanie),
  • wspieranie szkolnej kultury fizycznej i sportu (m.in. poprzez organizowanie klas sportowych, doskonalenie przyszkolnej infrastruktury, wyposażanie w niezbędny sprzęt),
  • organizowanie imprez sportowych (wyczynowych i rekreacyjnych)[3].

Przepisy ustawa o sporcie regulują w rozdziale szóstym problematykę związaną ze wspieraniem sportu przez organy władzy publicznej. Nie zawężają jednak ich tylko do organów jednostek samorządu terytorialnego. W tym przedmiocie ustawa przewiduje poniższe formy wsparcia sportu[4]:

„1) dotacje jednostek samorządu terytorialnego dla klubów sportowych (art. 27-28 ustawy o sporcie);

  • dofinansowywanie uprawiania lub organizowania sportu oraz jego promocję przez ministra właściwego do spraw kultury fizycznej (art. 29 ustawy o sporcie);
  • wspieranie, w tym finansowo, rozwoju sportu w środowisku szkolnym przez ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania (art. 29 ustawy o sporcie);
  • wspieranie, w tym finansowo, rozwoju sportu w środowisku akademickim przez ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego (art. 29 ustawy o sporcie);
  • wspieranie, w tym finansowo, rozwoju sportu w jednostkach organizacyjnych służb im podległych przez Ministra Obrony Narodowej i ministra właściwego do spraw wewnętrznych (art. 29 ustawy o sporcie);
  • finansowanie kosztów opieki medycznej nad zawodnikami zakwalifikowanymi do kadry narodowej w sportach olimpijskich i paraolimpijskich z części budżetu państwa, której dysponentem jest minister właściwy do spraw zdrowia (art. 29 ustawy o sporcie);
  • finansowanie kosztów wydania orzeczenia lekarskiego, w tym koszty badań niezbędnych do wydania tego orzeczenia, w stosunku do zawodników, którzy nie ukończyli 23 lat i nie otrzymują wynagrodzenia w związku z uprawianiem sportu (art. 29 ustawy o sporcie);
  • ustanawianie i finansowanie okresowych stypendiów sportowych oraz nagród i wyróżnień dla osób fizycznych za osiągnięte wyniki sportowe przez jednostki samorządu terytorialnego (art. 31 ustawy o sporcie);
  • przyznawanie członkowi kadry narodowej okresowego stypendium sportowego za osiągnięte wyniki sportowe we współzawodnictwie międzynarodowym, a także nagród pieniężnych i wyróżnień dla osób fizycznych za wybitne osiągnięcia sportowe lub szczególną aktywność i wybitne osiągnięcia w działalności w zakresie sportu przez ministra właściwego do spraw kultury fizycznej (art. 32, art. 34-35 ustawy o sporcie)
  • przyznawanie świadczeń dla medalistów Igrzysk Olimpijskich i Paraolimpijskich przez ministra właściwego do spraw kultury fizycznej (art. 36 ustawy o sporcie).”

Biorąc pod uwagę powyżej wskazane formy wsparcia sportu, można zauważyć, iż ustawodawca przepisami ustawy o sporcie wprowadził różne formy jego wsparcia przez organy władzy publicznej.

Środki finansowe płynące z budżetu państwa wspierają głównie działalność polskich związków sportowych w zakresie organizacji działalności szkoleniowej, a także we współzawodnictwie międzynarodowym. Wskazać należy, iż udział jednostek samorządu terytorialnego w przedmiotowym obszarze nie jest znaczny. Wyjątek stanowią systemy stypendialne, dla zawodników, którzy wygrywają w zawodach międzynarodowych lub krajowych. Stypendia te są wprowadzone przez jednostki samorządu terytorialnego. na różnych szczeblach. Podstawowe narzędzie dla tworzenia warunków organizacyjnych to środki finansowe z Funduszu Rozwoju Kultury Fizycznej[5].

Dysponentem środków finansowych Funduszu Rozwoju Kultury Fizycznej przeznaczanych m.in. na dofinansowanie zadań inwestycyjnych jest Minister Sportu i Turystyki. Dokładne warunki do uzyskiwania tego dofinansowania uregulowane zostały w Rozporządzeniu Ministra Sportu i Turystyki z dnia 10 października 2014 r. w sprawie szczegółowych warunków uzyskiwania dofinansowania realizacji zadań inwestycyjnych oraz zadań z zakresu rozwijania sportu, trybu składania wniosków oraz przekazywania środków z Funduszu Rozwoju Kultury Fizycznej[6].

Trzeba ponadto wspomnieć o Funduszu Zajęć Sportowych dla Uczniów, który utworzony został na podstawie przepisów ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi[7]. Jego przychodami są opłaty stanowiące 10% podstawy opodatkowania podatkiem od towarów i usług, usług polegających na reklamie napojów alkoholowych.

Dofinansowanie do realizacji inwestycji można uzyskać w ramach programów ogłoszonych przez Ministra. Są to następujące programy:

  • o inwestycji o szczególnym znaczeniu dla sportu;
  • o rozwoju regionalnej infrastruktury sportowej;
  • o modernizacji infrastruktury sportowej;
  • o budowie hal tenisowych; o inne programy inwestycyjne[8].

Do przeprowadzenia postępowania o dofinansowanie realizacji zadań ze środków Funduszu oraz do umów o dofinansowanie ze środków Funduszu realizacji zadań inwestycyjnych obiektów sportowych lub realizacji zadań polegających na rozwijaniu sportu wśród dzieci, młodzieży i osób niepełnosprawnych, zawartych przed dniem wejścia w życie rozporządzenia, stosuje się rozporządzenie obowiązujące wcześniej, mianowicie rozporządzenie Ministra Sportu i Turystyki z dnia 23 sierpnia 2010 r. w sprawie dofinansowania zadań ze środków Funduszu Rozwoju Kultury Fizycznej[9].

W świetle przepisów ustawy o sporcie tworzenie warunków, w tym organizacyjnych, sprzyjających rozwojowi sportu stanowi zadanie własne jednostki samorządu terytorialnego (art. 27 ust. 1 ustawy o sporcie). Jednocześnie w myśl przepisów ustaw o ustroju samorządu terytorialnego zadaniami własnymi wszystkich jednostek samorządu terytorialnego są te z zakresu kultury fizycznej i turystyki.

Jednostki samorządu terytorialnego mają obowiązek realizacji zadań publicznych w wielu różnych dziedzinach. Jest to odpowiedź na zapotrzebowanie zgłaszane przez wspólnoty samorządowe, a skutkiem tego jest zaspokojenie potrzeb mieszkańców. Wynika to głównie ze stosowania zasady decentralizacji władzy publicznej, która nakazuje przekazanie znaczącej liczby zadań publicznych podmiotom, które działają na własną odpowiedzialność przy prawnym zapewnieniu odpowiedniej niezależności oraz niezbędnych środków. Zgodnie bowiem z art. 15 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. „ustrój terytorialny Rzeczypospolitej Polskiej zapewnia decentralizację władzy publicznej”[10].

Samorząd terytorialny uczestniczy w sprawowaniu władzy publicznej. Przysługującą mu w ramach ustaw istotną część zadań publicznych samorząd wykonuje w imieniu własnym i na własną odpowiedzialność (art. 16 ust. 2 Konstytucji RP). Trzeba wskazać, iż jest ponadto ustrojodawca wprowadza domniemanie kompetencji jednostek samorządu terytorialnego, gdy brak nie ma innych ustaleń na podstawie ustaw szczególnych. Przepis Konstytucji stanowi bowiem, że „samorząd terytorialny wykonuje zadania publiczne nie zastrzeżone przez Konstytucję lub ustawy dla organów innych władz publicznych” (art. 163 Konstytucji RP).

Podkreślenia wymaga fakt, iż w każdym możliwym przypadku istnieje domniemanie kompetencji gminy. Jest ona właściwa w zakresie wszystkich spraw publicznych o znaczeniu lokalnym, które nie są zastrzeżone na rzecz innych podmiotów. W przypadku ewentualnej konkurencji z jednostkami innego szczebla rozstrzyga art. 6 ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym[11], który stanowi, że „do zakresu działania gminy należą wszystkie sprawy publiczne o znaczeniu lokalnym, niezastrzeżone ustawami na rzecz innych podmiotów. Jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, rozstrzyganie w sprawach, o których mowa w ust. 1, należy do gminy”.

Zadania własne gminy wskazane w art. 7 to zadania publiczne, które służą zaspokajaniu potrzeb lokalnej społeczności samorządowej. Obejmują one również zadania z zakresu kultury fizycznej i turystyki, w tym terenów rekreacyjnych i urządzeń sportowych.

Zadania z zakresu kultury fizycznej i turystyki należą także do zadań własnych pozostałych jednostek samorządu terytorialnego, czyli do powiatów (art. 4 ustawy z 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym[12]) i województw (art. 14 ustawy z 5 czerwca 1998 r. o samorządzie województwa[13].

Obecnie zasadniczym przepisem, który reguluje zagadnienie finansowania z budżetu jednostek samorządu terytorialnego zadań w zakresie sportu jest art. 27 ustawy o sporcie. Przepis ten określa jako zadanie własne samorządu terytorialnego „tworzenie warunków, w tym organizacyjnych, sprzyjających rozwojowi sportu”. Przepis ten rozszerza zadania własne jednostek samorządu terytorialnego, które dotyczą kultury fizycznej i wynikają z przepisów ustaw ustrojowych. Zgodnie bowiem z treścią art. 27 „tworzenie warunków, w tym organizacyjnych, sprzyjających rozwojowi sportu stanowi zadanie własne jednostek samorządu terytorialnego. Organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego może określić, w drodze uchwały, warunki i tryb finansowania zadania własnego, wskazując w uchwale cel publiczny z zakresu sportu, który jednostka ta zamierza osiągnąć. Przepisy ustawy nie naruszają uprawnień jednostek samorządu terytorialnego do wspierania kultury fizycznej na podstawie przepisów odrębnych”.

Wskazać należy na inne rozwiązania które mają wpływać pozytywnie z jednej strony na rozwój sportu i umacnianie jego struktury organizacyjnej, z drugiej zaś mają ułatwić gminom realizację zadań własnych. Rozwiązaniem tym jest przyznane gminie uprawnienie do kapitałowego uczestnictwa w klubie sportowym, który działa w formie spółki kapitałowej.

Przepisy ustawy o sporcie wprowadziły zmiany w ustawie z dnia 20 grudnia 1996 r. o gospodarce komunalnej[14] w ten sposób, że wyeliminowały ograniczenia odnoszące się do tworzenia spółek prawa handlowego i przystępowania do nich przez gminę. Mowa o spółkach kapitałowych będących klubami sportowymi. Artykuł 61 ustawy o sporcie wskazywał bowiem, iż „ograniczenia dotyczące tworzenia spółek prawa handlowego i przystępowania przez gminę do nich, o których mowa w ust. 1 i 2, nie mają zastosowania do posiadania przez gminę akcji lub udziałów spółek zajmujących się czynnościami bankowymi, ubezpieczeniowymi oraz działalnością doradczą, promocyjną, edukacyjną i wydawniczą na rzecz samorządu terytorialnego, a także innych spółek ważnych dla rozwoju gminy, w tym klubów sportowych działających w formie spółki kapitałowej.”

Jednostki samorządu terytorialnego są uprawnione do wsparcia rozwoju sportu, poprzez zlecenie zadania podmiotom, które prowadząc działalność pożytku publicznego. Ponadto zadanie z tego zakresu może zostać zrealizowane z udziałem własnej jednostki organizacyjni, która zostanie utworzona na podstawie przepisów ustawy o finansach publicznych[15].

Przepis art. 14 pkt 7 tej ustawy stanowi, że „zadania własne jednostki samorządu terytorialnego w zakresie kultury fizycznej, w tym utrzymywania terenów rekreacyjnych i urządzeń sportowych, mogą być wykonywane przez samorządowe zakłady budżetowe”[16].

Kolejną podstawą prawną do finansowania wsparcia sportu w ramach budżetu jednostki samorządu terytorialnego jest treść art. 221 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych, który stanowi, że „podmioty niezaliczane do sektora finansów publicznych i niedziałające w celu osiągnięcia zysku mogą otrzymywać z budżetu jednostki samorządu terytorialnego dotacje celowe na cele publiczne, związane z realizacją zadań tej jednostki, a także na dofinansowanie inwestycji związanych z realizacją tych zadań.”

Jednocześnie w dalszej treści wskazanego przepisu ustawodawca wskazał, że w zależności od rodzaju zleconego zadania, różne są podstawy prawne określające warunki i tryb postępowania o udzielenie dotacji.

Wprowadzono zatem dwie ścieżki zlecania zadań dla podmiotów spoza sektora finansów publicznych. Pierwszą stanowi procedura w trybie ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie[17]. Ma ona zastosowanie do zadań publicznych, które są przedstawione w art. 4 ustawy oraz w trybie uchwały organu stanowiącego jednostki samorządu terytorialnego.

Natomiast druga procedura ma odniesienie do innych zadań publicznych niż te wymienione w art. 4. Natomiast przepis art. 4 ustawy o działalności pożytku publicznego w punkcie 17 ujmuje zadanie w zakresie wspierania i upowszechniania kultury fizycznej, więc również sportu, co oznacza, iż w myśl przepisów ustawy o finansach publicznych „zlecenie zadania i udzielenie dotacji celowej z budżetu jednostki samorządu terytorialnego na wspieranie sportu następuje zgodnie z przepisami ustawy o działalności pożytku publicznego”[18].

Organizacjami pozarządowymi w świetle art. 3 ust. 2 są niebędące jednostkami sektora finansów publicznych, w rozumieniu ustawy o finansach publicznych, niedziałające w celu osiągnięcia zysku – osoby prawne lub jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej, którym odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, w tym fundacje i stowarzyszenia, z pewnymi zastrzeżeniami poczynionymi przez ustawodawcę[19].

„Organizacje pozarządowe, którym na podstawie ustawy może być m.in. powierzone wykonywanie określonych zadań publicznych, wraz z udzieleniem dotacji na finansowanie ich realizacji, lub których tego rodzaju zadania mogą być wspierane, wraz z udzieleniem dotacji na dofinansowanie ich realizacji, muszą prowadzić działalność pożytku publicznego. Działalnością pożytku publicznego jest działalność społecznie użyteczna prowadzona w sferze zadań publicznych określonych w art. 4 ustawy. Działalność społecznie użyteczna ma na względzie dobro określonych grup społecznych, które z uwagi na ich sytuację lub status wymagają opieki bądź wsparcia oraz ochronę i rozwój określonych, powszechnie akceptowanych wartości w różnych dziedzinach życia społecznego istotnych dla całego społeczeństwa bądź społeczności lokalnych”[20].

Zadanie publiczne, którego wykonanie w całości zostało powierzone wymaga pokrycia kosztów realizacji w całości, natomiast jedynie wsparcie wykonania zadania oznacza jego częściowe dofinansowanie przez jednostkę samorządu terytorialnego[21].

Przesłanka przedmiotowa niedziałania w celu osiągnięcia zysku nie jest natomiast równoznaczna z zakazem prowadzenia przez organizację pozarządową działalności na zasadzie odpłatności. Jak wynika bowiem z przepisów ustawy (art. 6 i nast.), działalność organizacji pozarządowych może być nieodpłatna lub odpłatna. W pierwszym przypadku za świadczone usługi nie pobiera się żadnego wynagrodzenia. Natomiast działalnością odpłatną pożytku publicznego jest działalność w zakresie wykonywania zadań należących do sfery zadań publicznych, w ramach realizacji przez organizację pozarządową celów statutowych, za którą pobiera wynagrodzenie. Działalnością odpłatną jest również sprzedaż towarów lub usług wytworzonych lub świadczonych przez osoby bezpośredniom korzystające z działalności pożytku publicznego, w szczególności w zakresie rehabilitacji oraz przystosowania do pracy zawodowej osób niepełnosprawnych oraz reintegracji zawodowej i społecznej osób zagrożonych wykluczeniem społecznym, a także sprzedaż przedmiotów darowizny. Uzyskany z tej działalności przychód może służyć wyłącznie prowadzeniu działalności pożytku publicznego. Statutowa działalność organizacji pozarządowych nie jest działalnością gospodarczą w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej[22], chyba że zostaną spełnione przesłanki określone w art. 9 ust. 1 ustawy o działalności pożytku publicznego.

Sfera zadań publicznych, w których obrębie może być prowadzona działalność pożytku publicznego, określona w art. 4 ust. 1 ustawy, jest stosunkowo szeroka. Dotyczy ona bowiem aż 34 obszarów działalności organów administracji publicznej, wśród których znajdują się zadania w zakresie wspierania i upowszechniania kultury fizycznej (art. 4 ust. 1 pkt 17). Przepisy ustawy o działalności pożytku publicznego nakładają na organy administracji publicznej obowiązek prowadzenia działalności w sferze zadań publicznych określonych w tej ustawie we współpracy z organizacjami pozarządowymi, prowadzącymi, odpowiednio do terytorialnego zakresu działania organów administracji publicznej, działalność pożytku publicznego w zakresie odpowiadającym zadaniom tych organów. Współpraca ta odbywa się na zasadach: pomocniczości, suwerenności stron, partnerstwa, efektywności, uczciwej konkurencji i jawności. Może przybierać różne formy, określone w art. 5 ust. 2 ustawy, a jedną z nich jest możliwość zlecania organizacjom pozarządowym oraz podmiotom wymienionym w art. 3 ust. 3 ustawy realizacji zadań publicznych. Współpraca tego rodzaju ma podstawowe znaczenie z punktu widzenia możliwości finansowania ze środków publicznych rozwoju kultury fizycznej, w tym sportu. Jednostki samorządu terytorialnego mogą na podstawie przepisów ustawy o działalności pożytku publicznego zlecać realizację zadań w zakresie wspierania i upowszechniania kultury fizycznej w dwóch formach:

  1. powierzenia wykonywania tych zadań, wraz z udzieleniem dotacji na finansowanie ich realizacji, lub
  2. wspierania wykonywania tych zadań, wraz z udzieleniem dotacji na dofinansowanie ich realizacji.

Powierzenie wykonania zadania publicznego wymaga pełnego pokrycia kosztów jego realizacji, podczas gdy wspieranie wykonania takiego zadania wiąże się tylko z jego dofinansowaniem. Zarówno powierzenie przez jednostki samorządu terytorialnego, jak i wspieranie realizacji może dotyczyć wyłącznie zadań publicznych należących do zakresu działania tych jednostek, co wynika z art. 5 ust. 1 ustawy o działalności pożytku publicznego oraz art. 221 ustawy o finansach publicznych. W świetle regulacji art. 221 ust. 1 ustawy o finansach publicznych podmioty niezaliczane do sektora finansów publicznych i niedziałające w celu osiągnięcia zysku mogą otrzymywać z budżetu jednostki samorządu terytorialnego dotacje na cele publiczne związane z realizacją zadań tej jednostki[23]. Zakres działania poszczególnych jednostek samorządu terytorialnego określają ustawy o ich ustroju. Przypisanie zadań publicznych do każdego szczebla samorządu terytorialnego w ustawach ustrojowych ma jednak charakter generalny, zaś regulacje dotyczące zasad i form ich wykonywania oraz finansowania zawierają ustawy szczegółowe z zakresu materialnego prawa administracyjnego, które niekiedy odsyłają do uregulowania pewnych kwestii z tego zakresu do aktów prawa miejscowego[24]. Przykładem takiego rozwiązania jest realizacja i finansowanie zadań w zakresie rozwoju i rozpowszechniania kultury fizycznej, gdzie ustawa o działalności pożytku publicznego odnosi się do tego zagadnienia w sposób pełny, natomiast ustawa o sporcie, tworząc podstawę prawną do możliwości finansowego wspierania klubów sportowych z budżetu jednostki samorządu terytorialnego, jednocześnie odsyła do określenia przez organ stanowiący tej jednostki, w drodze uchwały, warunków i trybu postępowania w zakresie udzielania tego rodzaju wsparcia. Wykonywanie zadań przez jednostki samorządu terytorialnego wiąże się z dokonywaniem wydatków z ich budżetów.

[1]    Uzasadnienie do projektu ustawy o sporcie…, s. 17-19.

[2]    WyrokNSA z 13.03.2007 r., II GSK 303/06, LEX nr 316225.

[3]   M. Obrębalski, Wspieranie rozwoju sportu jako zadanie jednostek samorządu terytorialnego [w:] A. Babczuk, A. Talik (red)., Finansowanie sportu ze środków publicznych, Warszawa 2014, s. 7.

[4]   J. Kosowski, Finansowanie klubów sportowych na podstawie ustawy z 25.06.2010 r. o sporcie [w:] Samorząd Terytorialny nr 7-8/2012, s. 149.

[5]   S. Fundowicz, Prawo sportowe, Warszawa 2013, s. 163.

[6]    Rozporządzenie Ministra Sportu i Turystyki z dnia 10października 2014 r. w sprawie szczegółowych warunków uzyskiwania dofinansowania realizacji zadań inwestycyjnych oraz zadań z zakresu rozwijania sportu, trybu składania wniosków oraz przekazywania środków z Funduszu Rozwoju Kultury Fizycznej Dz. U. poz. 1391.

[7]     Ustawa z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, Dz. U. z 2007 r. Nr 70, poz. 473 z poźn. zm.

[8]     Fundusz Rozwoju Kultury Fizycznej

[9]    Rozporządzenie Ministra Sportu i Turystyki z dnia 23 sierpnia 2010 r. w sprawie dofinansowania zadań ze środków Funduszu Rozwoju Kultury Fizycznej, Dz. U. Nr 156 poz. 1051.

[10]  Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r., uchwalona przez Zgromadzenie Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu 25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r. Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm.

[11]  Ustawa z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym, Dz. U. z 2013 r. poz. 594 ze zm.

[12] Ustawa z 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym, Dz. U. z 2013 r. poz. 595 ze zm.

[13] Ustawa z 5 czerwca 1998 r. o samorządzie województwa, Dz. U. z 2013 r. poz. 596 ze zm.

[14] Ustawa z 20 grudnia 1996 r. o gospodarce komunalnej, Dz. U. z 1997 r. Nr 9, poz. 43, z późn. zm.

[15] W. Cajsel, Ustawa o sporcie. Komentarz, Warszawa 2011, s. 228.

[16] K. Sawicka, Finansowanie…, s. 247.

[17]  Ustawa z 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, Dz. U. z 2010 r., Nr 234, poz. 1536.

[18] K. Sawicka, Finansowanie s. 248.

[19]  J. Blicharz, A. Huchla, Ustawa o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. Komentarz, Warszawa 2008, s. 33

[20] H. Izdebski, Ustawa o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. Komentarz, Warszawa 2003, s. 24 i n.

[21]    E. Koniuszewska, K. Święch, Dotowanie organizacji pozarządowych z budżetu jednostki samorządu terytorialnego – wybrane zagadnienia [w:] A. Dobaczewska, E. Juchniewicz, T. Sowiński red., Daniny publiczne. Prawo finansowe wobec wyzwań XXI wieku, Warszawa 2010, s. 300 i n.

[22]  Ustawa z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej, Dz. U. z 2010 r., Nr 220, poz. 1447 z późn. zm.

[23]   E. Koniuszewska, K. Święch, Dotowanie organizacji pozarządowych z budżetu jednostki samorządu terytorialnego – wybrane zagadnienia [w:] A. Dobaczewska, E. Juchniewicz, T. Sowiński (red.), Daniny publiczne. Prawo finansowe wobec wyzwań XXI wieku, Warszawa 2010, s. 300 i n.; T. Augustyniak-Górna, Dotacje z budżetów jednostek samorządu terytorialnego [w:] W. Miemiec (red.), Gospodarka budżetowa jednostek samorządu terytorialnego, Wrocław 2006, s. 95 i n.

[24]   Z. Ofiarski, M. Mokrzyc, B. Rutkowski, Reforma samorządu terytorialnego, t. I. Zagadnienia administracyjnoprawne, Szczecin-Zielona Góra 1998, s. 37, 82, 108; K. Byjoch, J. Sulmierski, J.P. Tarno, Samorząd terytorialny po reformie ustrojowej państwa, Warszawa 2000, s. 30 i n.; A. Agapszowicz, Z. Gilowska, M. Taniewska-Peszko, Prawo samorządu terytorialnego w zarysie, wyd. 2, Katowice 2001, s. 61 i n.

Wspieranie i finansowanie sportu przez gminę

zakończenie pracy licencjackiej

Zakres prawnych możliwości finansowania rozwoju sportu z budżetu jednostek samorządu terytorialnego w sposób znaczący poszerzony został w następstwie przeprowadzonych w 2010 r. prac legislacyjnych, w których wyniku została uchwalona ustawa o sporcie oraz dokonana istotna nowelizacja ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. Zadania samorządu terytorialnego w dziedzinie kultury fizycznej mogą być realizowane przez własne jednostki organizacyjne bądź przez podmioty zewnętrzne, którym tego rodzaju zadania będą zlecane do wykonania lub które będą współdziałały przy ich wykonywaniu z daną jednostką samorządu terytorialnego. Innym rozwiązaniem mającym na celu rozwój sportu i umacnianie jego struktury organizacyjnej, a także ułatwiającym gminom realizację zadań własnych, jest umożliwienie kapitałowego uczestnictwa gminy w klubie sportowym działającym w formie spółki kapitałowej.

Charakterystyczne dla zadań własnych jednostek samorządu w dziedzinie kultury fizycznej oraz tworzenia warunków sprzyjających rozwojowi sportu jest ich zlecanie w szerokim zakresie do wykonania podmiotom zewnętrznym. Organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego może na podstawie art. 27 ust. 2 ustawy o sporcie określić, w drodze uchwały, warunki i tryb finansowania zadania własnego dotyczącego wspierania rozwoju sportu, wskazując w uchwale cel publiczny z zakresu sportu, który jednostka ta zamierza osiągnąć. Podjęcie tego rodzaju uchwały nie jest jednak obligatoryjne. Jednostka samorządu terytorialnego ma bowiem również inne możliwości prawne realizacji zadań w dziedzinie kultury fizycznej, a przepisy ustawy o sporcie nie naruszają uprawnień tej jednostki do wspierania kultury fizycznej na podstawie przepisów odrębnych. Regulacja przyjęta w ustawie o sporcie służy jedynie rozszerzeniu możliwości wspierania sportu przez jednostki samorządu terytorialnego w drodze dofinansowanie klubów sportowych niedziałających w celu osiągnięcia zysku. Dofinansowanie następuje w formie dotacji celowej, z zastosowaniem przepisów ustawy o finansach publicznych w zakresie udzielania dotacji celowych dla podmiotów niezaliczanych do sektora finansów publicznych i niedziałających w celu osiągnięcia zysku. Oznacza to konieczność uwzględnienia tych przepisów przy określaniu przez organ stanowiący warunków i trybu finansowania rozwoju sportu na podstawie art. 27 ust. 2 ustawy o sporcie. W szczególności będą wchodziły w grę przepisy art. 221 ust. 3 i 4 ustawy o finansach publicznych dotyczące postanowień umowy będącej podstawą udzielenia dotacji celowej oraz obowiązku określenia trybu postępowania o udzielenie dotacji, sposobu jej rozliczania oraz sposobu kontroli zlecanego zadania.

Odrębną podstawę prawną do finansowego wspierania sportu z budżetu jednostki samorządu terytorialnego tworzą przepisy art. 221 ustawy o finansach publicznych. Beneficjentami takiego wsparcia w formie dotacji celowej, przeznaczonej na cele publiczne, mogą być podmioty niezaliczane do sektora finansów publicznych i niedziałające w celu osiągnięcia zysku, którym jednostka samorządu terytorialnego zleci do wykonania własne zadanie. Jednocześnie na podstawie tych przepisów, w zależności od rodzaju zlecanego zadania, zostały zróżnicowane podstawy prawne dotyczące określenia warunków i trybu postępowania o udzielenie dotacji. Zlecenie zadania i udzielenie dotacji może nastąpić albo w trybie ustawy o działalności pożytku publicznego w odniesieniu do zadań publicznych określonych w art. 4 tej ustawy, albo w trybie uchwały organu stanowiącego jednostki samorządu terytorialnego w stosunku do innych zadań publicznych, podjętej na podstawie art. 221 ust. 4 ustawy o finansach publicznych. Wspieranie i upowszechnianie kultury fizycznej jest jednym z zadań określonych w art. 4 ustawy o działalności pożytku publicznego. Oznacza to zatem, że na podstawie przepisów ustawy o finansach publicznych zlecenie zadania i udzielenie dotacji celowej z budżetu jednostki samorządu terytorialnego na wsparcie sportu następuje zgodnie z przepisami ustawy o działalności pożytku publicznego.

W sytuacji kiedy jednostka samorządu terytorialnego nie podejmie na podstawie art. 27 ust. 2 ustawy o sporcie uchwały w sprawie określenia warunków i trybu finansowania rozwoju sportu, podstawę prawną finansowego wspierania rozwoju sportu będą stanowiły przepisy ustawy o działalności pożytku publicznego, do których stosowania odsyła ustawa o finansach publicznych. Ze wsparcia na tej podstawie będą mogły korzystać, poza organizacjami pozarządowymi, także m.in. kluby sportowe będące spółkami działającymi na podstawie przepisów ustawy o sporcie, które nie działają w celu osiągnięcia zysku oraz przeznaczają całość dochodu na realizację celów statutowych oraz nie przeznaczają zysku do podziału między swoich członków, udziałowców, akcjonariuszy i pracowników. Jeżeli natomiast jednostka samorządu terytorialnego stworzy podstawę prawną do finansowania rozwoju sportu na podstawie art. 27 ust. 2 ustawy o sporcie, to fakt ten nie wyklucza jednoczesnego stosowania zasad i procedury zlecania zadań z zakresu wspierania i upowszechniania kultury fizycznej innym, niż kluby sportowe, podmiotom niedziałającym w celu osiągnięcia zysku i nienależącym do sektora finansów publicznych w oparciu o przepisy ustawy o działalności pożytku publicznego.

Ponadto należy zaznaczyć, że wprowadzenie w wyniku nowelizacji ustawy o działalności pożytku publicznego możliwości stosowania trybu uproszczonego do zlecania zdań w sferze kultury fizycznej organizacjom pozarządowym oraz możliwości realizacji takich zadań w formie inicjatywy lokalnej, stwarza z jednej strony szansę na łatwiejsze pozyskanie środków publicznych przez te organizacje na realizację ich zadań statutowych, z drugiej – na szybsze i pełniejsze zaspokajanie potrzeb społeczności lokalnych podejmujących inicjatywę lokalną[1].


[1] Krystyna Sawicka, Finansowanie…, s. 269-270.

Wyróżnienia i nagrody pieniężne przyznawane trenerom

Przykładowy Regulamin przyznawania nagród pieniężnych i wyróżnień dla trenerów wyróżniających się osiągnięciami w działalności sportowej jako Załącznik do Uchwały Nr 223/XXI/2015 Rady Miejskiej w Sosnowcu z dnia 29 października 2015 r.

,,§ 1. Niniejszy regulamin określa warunki, tryb przyznawania nagród pieniężnych i wyróżnień, a także rodzaje wyróżnień i wysokość nagród pieniężnych dla trenerów wyróżniających się osiągnięciami w działalności sportowej.

  • 2. Laureatami nagród pieniężnych i wyróżnień mogą być trenerzy będący mieszkańcami miasta Sosnowca w rozumieniu art. 25 ustawy Kodeks Cywilny.
  • 3. 1. Uwzględniając postanowienia ust. 2, nagrodę pieniężną może otrzymać trener, jeżeli prowadzony przez niego zawodnik (zespół zawodników) osiągnął w kategorii seniora, młodzieżowca lub juniora wysoki wynik w sporcie zespołowym lub indywidualnym, tj. zajął miejsce od pierwszego do trzeciego w Igrzyskach Olimpijskich, Igrzyskach Paraolimpijskich, Igrzyskach Głuchych, Młodzieżowych Igrzyskach Olimpijskich, Mistrzostwach Świata lub Mistrzostwach Europy.
  1. Nagrodę można przyznać, jeżeli wynik sportowy, o którym mowa w ust. 1, zostanie osiągnięty dla klubu sportowego mającego siedzibę:
  • na terenie Gminy Sosnowiec lub
  • poza terenem Gminy Sosnowiec:
  1. jeżeli dana dyscyplina sportu nie jest prowadzona przez klub sportowy mający siedzibę na terenie Gminy Sosnowiec bądź
  2. jest prowadzona przez klub sportowy mający siedzibę na terenie Gminy Sosnowiec na poziomie niższym od poziomu reprezentowanego przez zawodnika.
  3. Z zastrzeżeniem ust. 4, wysokość nagrody określa tabela stanowiąca załącznik do niniejszego regulaminu.
  4. Za osiągnięcia sportowe uzyskane w toku jednej imprezy sportowej trenerowi może zostać przyznana wyłącznie jedna nagroda pieniężna.
  • 4. 1. Przy uwzględnieniu postanowień § 3 ust. 2, wyróżnienie może otrzymać trener, jeżeli prowadzony przez niego zawodnik (zespół zawodników) osiągnął następujący wynik sportowy:
  • reprezentował Polskę w Igrzyskach Olimpijskich, Igrzyskach Paraolimpijskich, Igrzyskach Głuchych, Młodzieżowych Igrzyskach Olimpijskich, Mistrzostwach Świata lub Mistrzostwach Europy;
  • zajął miejsce od pierwszego do dziesiątego w klasyfikacji generalnej zawodów o Puchar Świata lub Puchar Europy;
  • zajął miejsce od pierwszego do dziesiątego w zawodach sportowych o randze Mistrzostw Polski;
  • uczestniczył w reprezentacji Polski;
  • awansował do wyższej klasy w rozgrywkach ligowych lub utrzymał się w najwyższej klasie rozgrywek ligowych.
  1. Wyróżnienie ma formę rzeczową, tj. statuetki oraz listu gratulacyjnego.
  • 5. 1. Z wnioskiem o przyznanie nagrody pieniężnej lub wyróżnienia może wystąpić:
  • właściwy organ statutowy klubu sportowego trenera;
  • Dyrektor Miejskiego Ośrodka Sportu i Rekreacji w Sosnowcu;
  • organizacja pozarządowa prowadząca działalność w dziedzinie sportu;
  • zawodnik, który osiągnął wynik sportowy przy współpracy z trenerem.
  1. Wniosek o przyznanie nagrody pieniężnej lub wyróżnienia powinien zawierać:
  • imię i nazwisko oraz adres zamieszkania trenera;
  • dane dotyczące klubu sportowego trenera;
  • uwierzytelnione przez podmiot zrzeszający lub właściwy związek sportowy informacje o osiągnięciach, za które ma zostać przyznana nagroda pieniężna lub wyróżnienie;
  • wskazanie dyscypliny sportowej;
  • uzasadnienie;
  • oświadczenie trenera o wyrażeniu zgody na przetwarzanie jego danych osobowych na cele związane z przyznaniem nagrody pieniężnej lub wyróżnienia oraz na upublicznienie faktu przyznania nagrody pieniężnej lub wyróżnienia.
  1. Wnioski o przyznanie nagrody pieniężnej lub wyróżnienia należy składać w sekretariacie Miejskiego Ośrodka Sportu i Rekreacji w Sosnowcu w terminach każdorazowo:
  • do dnia 30 kwietnia – za pierwszy kwartał roku kalendarzowego, w którym trener uzyskał osiągnięcie w działalności sportowej;
  • do dnia 31 lipca – za drugi kwartał roku kalendarzowego, w którym trener uzyskał osiągnięcie w działalności sportowej;
  • do dnia 31 października – za trzeci kwartał roku kalendarzowego, w którym trener uzyskał osiągnięcie w działalności sportowej;
  • do dnia 31 stycznia – za czwarty kwartał poprzedniego roku kalendarzowego, w którym trener uzyskał osiągnięcie w działalności sportowej.
  • 6. 1. Wnioski, o których mowa w § 5, rozpatruje zespół do spraw opiniowania wniosków o przyznanie nagród i wyróżnień za wyniki sportowe powołany przez Prezydenta Miasta Sosnowca (dalej: zespół).
  1. Zespół składa się z:
  • trzech pracowników Miejskiego Ośrodka Sportu i Rekreacji w Sosnowcu,
  • dwóch radnych Rady Miejskiej w Sosnowcu.
  1. Do zadań zespołu należy w szczególności:
  • analiza formalna i merytoryczna złożonych wniosków z uwzględnieniem znaczenia osiągnięcia w działalności sportowej dla miasta Sosnowca;
  • przedstawianie Prezydentowi Miasta Sosnowca kandydatów do nagród pieniężnych i wyróżnień;
  • uzasadnianie wyboru kandydatów do nagród pieniężnych i wyróżnień.
  • 7. 1. Nagrody pieniężne i wyróżnienia przyznaje Prezydent Miasta Sosnowca. Decyzja Prezydenta Miasta Sosnowca o przyznaniu bądź o odmowie przyznania nagrody pieniężnej lub wyróżnienia jest ostateczna. Od decyzji w tym przedmiocie nie przysługuje odwołanie.
  1. Uroczystość wręczania nagród pieniężnych i wyróżnień odbywa się w terminie wyznaczonym przez Prezydenta Miasta Sosnowca.
  • 8. 1. Złożenie wniosku o przyznanie nagrody pieniężnej lub wyróżnienia nie jest równoznaczne z ich przyznaniem.
  1. Ilość przyznanych w danym roku kalendarzowym nagród pieniężnych i wyróżnień jest uzależniona od wysokości środków finansowych zaplanowanych na ten cel w budżecie miasta Sosnowca.
  • 9. Miejski Ośrodek Sportu i Rekreacji w Sosnowcu prowadzi ewidencję trenerów, którym zostały przyznane nagrody pieniężne lub wyróżnienia”59.
OSIĄGNIĘCIE KWOTA NAGRODY (PLN)
SENIOR MŁODZIEŻOWIEC. JUNIOR
Igrzyska Olimpijskie, Igrzyska    
Paraolimpijskie. Igrzyska    
Głuchych, Młodzieżowe Igrzyska    
Olimpijskie:    
I miejsce: 5.000 2.500
II miejsce: 4.000 2.000
III miejsce: 3.500 1.500
Mistrzostwa Świata:    
I miejsce: 4.000 2.000
II miejsce: 3.000 1.500
III miejsce: 2.000 1.000
Mistrzostwa Europy:    
I miejsce: 3.000 1.500
II miejsce: 2.000 1.200
III miejsce: 1.500 1.000
Tabela 3. Wysokości nagród dla trenerów w Sosnowcu.

Wspieranie rozwoju sportu

Odrębne unormowania pozwalają jednostkom samorządu terytorialnego na prowadzenie (z określonymi obostrzeniami) np. spółek, z zastrzeżeniem, że ich działalność polega wyłącznie na wykonywaniu zadań publicznych. Promocja oraz działanie na rzecz rozwoju kultury fizycznej i sportu doskonale wpisuje się w ten zakres działań. W związku z tym nic nie stoi na przeszkodzie, aby konkretna jednostka samorządu terytorialnego tworzyła bądź posiadała udziały w klubach sportowych. Tego typu praktyka jest w Polsce dość powszechna. Jednostki często angażują się w ten sposób – szczególnie w przypadku chęci pomocy klubom, które w jakiś sposób na stałe wpisały się w historię miasta (np. poprzez długość istnienia lub osiąganie wysokich wyników we współzawodnictwie), a w danym momencie mają problemy finansowe, organizacyjne czy infrastrukturalne[1].

Ważnym wkładem władz samorządowych w rozwój sportu jest budowa i modernizacja obiektów sportowych (stadiony, hale, pływalnie) oraz infrastruktury z nimi związanej. W Polsce zdecydowana większość wszystkich inwestycji w szeroko rozumianą infrastrukturę sportową jest realizowana z udziałem jednostek samorządu terytorialnego.

Jeszcze innym sposobem władz samorządowych wspomagania rozwoju sportu jest wspieranie aktywności fizycznej dzieci i młodzieży szkolnej poprzez np. finansowanie działalności międzyszkolnych ośrodków sportu, tworzenie wyspecjalizowanych sportowo klas w szkołach podległych danym jednostkom, budowę i utrzymanie przyległych do szkół hal, boisk sportowych czy pływalni[2].

[1]    P. Jastrzębski, Rola władz samorządowych w rozwoju sportu w Polsce [w:] K. Nessel (red.) Bohaterowie drugiego planu, Kraków 2015.

[2]   M. Otrębalski, Wspieranie rozwoju sportu jako zadanie jednostek samorządu terytorialnego [w:] A. Talik (red.), Finansowanie sportu ze środków publicznych, Warszawa 2014.

Założenia i społeczny odbiór reformy służby zdrowia z 1999 roku

Wszyscy mamy jednakowe prawo do leczenia, ale w rzeczywistości nie wszyscy potrzebujący dostaną nowe serce, nie wszyscy chorzy na raka specyfiki najnowszej generacji. Jeden umrze, drugi przeżyje, nawet, gdy na starcie – szanse mieli podobne. Przez to, że „należy” nam się wszystko, wyegzekwować nie można niczego. Solidaryzm społeczny, którym pozornie się kieruje, zakłada, że zdrowi płacą za leczenie chorych, zamożniejsi za biedniejszych, rolnicy nie płacą wcale. Zarzuca się, kto może (lub musi) – wyciąga, kto potrafi. Jeśli drogich i skutecznych leków nie starcza dla wszystkich potrzebujących, to ktoś je reglamentuje, zaś kryteria są niejasne lub nie ma ich wcale. I nie ma takich pieniędzy, które zapewnią wszystkim wszystko. Wiadomo, że leczenie będzie kosztowało coraz drożej. Czy nie lepiej zatem precyzyjnie określić minimum, które się rzeczywiście należy każdemu, niż obiecywać „według potrzeb” to, co i tak będzie dostępne dla nielicznych? Wówczas za wszystko, ponad ten standard minimalny, rzeczywiście ratujący życie, powinniśmy po prostu zapłacić sami.

Czy bylibyśmy w gorszej sytuacji niż obecnie? Nie sądzę. Nasz wybór nie polega na tym, czy za zdrowie płacić więcej, czy też nie, jego ratowanie i ochrona będzie bowiem coraz bardziej kosztowna.

Możemy natomiast wybierać, czy będziemy te coraz większe pieniądze nadal wrzucać do wspólnego worka, bez żadnej gwarancji, że gdy sami znajdziemy się w potrzebie, dostaniemy z niego tyle, ile nam „się należy”.

Czy też zgodzimy się, ze za składkę na kasy chorych należy nam się tylko precyzyjnie określone minimum, a za resztę płacimy sami. To znaczy mamy do wyboru różne systemy dodatkowych prywatnych ubezpieczeń. Unikanie tego wyboru jest milczącą zgodą na to, że jeden dostanie nawet drogie serce, a inny umrze, bo leczono go tanio i nieskutecznie. I nikt nigdy nie dowie się, dlaczego los akurat tak rozdał karty.

Opinie o różnych aspektach opieki zdrowotnej

Opinie o różnych aspektach opieki zdrowotnej, dostępnej w ramach kasy chorych, składają się w sumie na negatywny obraz otrzymanych świadczeń medycznych. Większość ankietowanych uważa, że organizacja opieki zdrowotnej nie działa sprawnie – leczenie wiąże się z ponoszeniem kosztów przez pacjenta, uzyskanie porady i pomocy wymaga wielu starań, a pacjenci nie są równo traktowani. Negatywne opinie przeważają także, choć w mniejszym stopniu, w przypadku uzyskiwania skierowań do specjalisty, sprawności informacji o tym, gdzie można uzyskać pomoc, dostępu do nowoczesnych metod leczenia i zabiegania przez lekarza o pacjenta.

Jeśli chodzi o równe szanse otrzymania pomocy medycznej, warunki leczenia oraz możliwości uzyskania natychmiastowej pomocy lekarskiej, odnotowujemy jedynie niewielką przewagę ocen pozytywnych – opinie negatywne w tych sprawach wyraża ponad dwie piąte ankietowanych. Natomiast większość uważa, że lekarze mają wysokie kwalifikacje, że bez trudności można dostać się do lekarza pierwszego kontaktu, a ponad połowa – że pacjenci traktowani są z życzliwością i troską. Jednak blisko dwie piąte respondentów jest przeciwnego zdania, gdy chodzi o życzliwość i troskę, z jaką traktowani są pacjenci, a ponad jedna piąta nie zgadza się ze stwierdzeniem, że łatwo jest dostać się do lekarza pierwszego kontaktu.

Ogólnie rzecz biorąc, opinie ankietowanych o różnych aspektach funkcjonowania służby zdrowia są jednak obecnie nieco lepsze niż na początku tego roku. We wszystkich kwestiach, o które pytaliśmy także wcześniej, odpowiedzi respondentów częściej niż uprzednio potwierdzają właściwe funkcjonowanie opieki zdrowotnej – także w tych, w których nadal utrzymuje się znaczna przewaga opinii negatywnych. W wielu sprawach, np. sprawnej organizacji, bezpłatność leczenia, informacji czy natychmiastowej pomocy lekarskiej, obecne dane są zbliżone do oceny i opinii z sondaży przeprowadzanych w latach poprzedzających reformę. W pozytywnych przypadkach jednak (np. równości szans czy warunków leczenia) tak wielu pozytywnych opinii nie odnotowaliśmy nigdy wcześniej.

Tabela 6.

Czy zgadza się Pan(i) czy   też nie zgadza z następującymi opiniami dotyczącymi porad i świadczeń   medycznych, jakie otrzymuje się obecnie w ramach kasy chorych? Czy, Pana(i)   zdaniem, można powiedzieć, że:

Tak

Nie

Trudno powiedzieć

w procentach

Organizacja opieki   zdrowotnej działa sprawnie

28

61

11

Leczenie jest w   zasadzie bezpłatne

35

60

5

Uzyskanie porady i   pomocy nie wymaga wielu zachodu, starań ze strony pacjenta

35

55

10

Wszyscy pacjenci są   równo traktowani, zależnie jedynie od ich stanu zdrowia

35

54

11

Lekarze bez problemu   dają skierowania do specjalisty, jeśli pacjent tego potrzebuje

42

47

11

Jest sprawna   informacja o tym, gdzie można uzyskać poradę czy pomoc

42

47

11

Pacjent korzysta z   nowoczesnych metod leczenia

37

47

16

Lekarze zabiegają o   pacjenta

41

46

12

Każdy ma takie same   szanse otrzymania pomocy medycznej

49

45

6

Warunki leczenia są   dobre

48

43

9

Zawsze można liczyć   na natychmiastową pomoc lekarską, nawet w nocy

46

41

13

Pacjenci są   traktowani z życzliwością i troską

54

37

9

Do lekarza   pierwszego kontaktu można się dostać bez trudności

74

22

4

Lekarze mają wysokie   kwalifikacje

67

14

18

W tabeli zsumowano odpowiedzi pozytywne „zdecydowanie tak” i „raczej tak” oraz negatywne „raczej nie” i „zdecydowanie nie”.

Źródło: W. Dereszczyński; Opinie o funkcjonowaniu opieki zdrowotnej

Jednocześnie należy pamiętać o wyjątkowo krytycznym nastawieniu do opieki zdrowotnej, jakie dominowało w styczniu tego roku, o czym świadczą ówczesne odpowiedzi na pytania o ogólną ocenę funkcjonowania publicznej służby zdrowia, omówione wcześniej. Trudno ocenić, czy obecnie mamy do czynienia z istotną zmianą nastawienia wobec reformy (na bardziej pozytywne) czy też może jedynie z przywyknięciem do nowych zasad uzyskiwania świadczeń i związanych z tym trudności już jako coś normalnego, oceny ogólne bowiem są nadal przeważnie negatywne.

Tabela 7.

Czy zgadza się Pan(i) z następującymi opiniami dotyczącymi (państwowej   służby zdrowia) porad i świadczeń medycznych, jakie otrzymuje się obecnie w   ramach kasy chorych? Czy, Pana(i) zdaniem, można powiedzieć, że (służba   zdrowia):

TAK

NIE

III ’98

X ‘00

III ’98

X ‘00

w procentach

(sprawnie   funkcjonuje) organizacja opieki zdrowotnej działa sprawnie

38

28

57

61

(zapewnia bezpłatne   leczenie) leczenie jest w zasadzie bezpłatne

46

35

48

60

Uzyskanie porady nie   wymaga wiele zachodu, starań ze strony pacjenta

—-

35

—-

55

Wszyscy pacjenci są   równo traktowani, zależnie jedynie od ich stanu zdrowia

—-

35

—-

54

Lekarze bez problemu   dają skierowania do specjalisty, jeśli pacjent tego potrzebuje

—-

42

—-

47

Jest sprawna   informacja o tym, gdzie można uzyskać poradę czy pomoc

—-

42

—-

47

(wykorzystuje   nowoczesne metody leczenia) pacjent korzysta z nowoczesnych metod leczenia

48

37

36

47

Lekarze zabiegają o   pacjenta

—-

41

—-

46

Każdy ma takie same   szanse otrzymania pomocy medycznej

41

49

53

45

(zapewnia dobre   warunki leczenia) warunki leczenia są dobre

32

48

56

43

(można otrzymać   szybką pomoc medyczną) zawsze można liczyć na natychmiastową pomoc lekarską,   nawet w nocy

—-

46

—-

41

Pacjenci są   traktowani z życzliwością i troską

41

54

45

37

Do lekarza   pierwszego kontaktu można się dostać bez trudności

—-

74

—-

22

(zatrudnia lekarzy o   wysokich kwalifikacjach) lekarze mają wysokie kwalifikacje

65

67

22

14

W tabeli zsumowano odsetki odpowiedzi pozytywnych „zdecydowanie tak” i „raczej tak” oraz negatywnych „raczej nie „ i „zdecydowanie nie”. Pominięto „trudno powiedzieć”.

Źródło: W. Dereszczyński; Opinie o funkcjonowaniu opieki zdrowotne

Opinie o poszczególnych aspektach funkcjonowania opieki zdrowotnej i oceny skutków reformy są ze sobą skorelowane. Badani, którzy uważają, że po reformie opieka zdrowotna funkcjonuje gorzej, częściej mają negatywne zdanie o wymienionych w ankiecie sprawach. Jeszcze silniej opinie te powiązane są z ogólną oceną obecnego funkcjonowania publicznej służby zdrowia w Polsce, nieco słabiej natomiast z poczuciem poinformowania. Przekonanie, że jest się słabo poinformowanym, częściej współwystępuje z opiniami negatywnymi. Oczywiście poszczególne opinie są także ze sobą skorelowane (pozytywnie).

Warto odnotować, że kontakt respondentów z placówkami medycznymi w ramach ubezpieczenia w ciągu sześciu miesięcy poprzedzających sondaż sprzyja częstszym deklaracjom, że do lekarza pierwszego kontaktu można się dostać bez trudności, lekarze bez problemu dają skierowanie do specjalisty oraz zabiegają o pacjenta, leczenie jest w zasadzie bezpłatne, informacja o tym, gdzie można uzyskać poradę i pomoc, jest sprawna oraz, że wszyscy pacjenci są równo traktowani.

Wpływ takich czynników, jak wykształcenie, miejsce zamieszkania i warunki materialne gospodarstwa domowego jest niewielki, dotyczy nielicznych spraw. Dla przykładu – poziom wykształcenia najbardziej różnicuje opinie o bezpłatności leczenia: respondenci mniej wykształceni częściej sądzą, że leczenie jest w zasadzie bezpłatne. Z kolei mieszkańcy największych miast rzadziej niż inni uważają, że do lekarza pierwszego kontaktu można dostać się bez trudności. Nieco częstszy jest wpływ poglądów politycznych: podobnie jak w innych kwestiach orientacja prawicowa sprzyja opiniom pozytywnym, a lewicowa – negatywnym.

Wydatki na ochronę zdrowia

Wydatki na ochronę zdrowia finansowane z budżetu państwa, po wyeliminowaniu składek na ubezpieczenie zdrowotne dla osób nie objętych ubezpieczeniem zdrowotnym, które zaliczono do wydatków socjalnych przedstawia poniższe zestawienie:

Tabela nr 6: Wydatki na ochronę zdrowia w latach 1998 i 1999 w tys zł.

Wyszczególnienie

1998

1999

Ochrona zdrowia,
z tego:

20.919.49

5.257.492

– wydatki bieżące

18.887.67

4.232.341

– wydatki majątkowe

2.031.819

1.025.151

Źródło: Ustawa budżetowa z 1998 i 1999 r., dane statystyczne GUS.

Z powyższego wynika, że wydatki finansowe z budżetu państwa związane z ochroną zdrowia wyniosły 5.716.762 tys. zł, w tym dotacja dla kas chorych na rozpoczęcie działalności 1.844.725 tys. zł oraz na zakup i adaptacje siedzib 142.000 tys. zł. Wydatki na ochronę zdrowia w porównaniu do 1998 r. stanowią 27,3% w związku z przejęciem większości zadań do finansowania przez kasy chorych.

Należy więc w tym miejscu pokazać całość nakładów na ochronę zdrowia w 1999r. i porównać je z nakładami poniesionymi w 1998 r. Nakłady na ochronę zdrowia w 1999 r. według źródeł przedstawiały się następująco:

Tabela nr 7 :Zestawienie wydatków na ochronę zdrowia w 1999 roku w tys zł.

Wyszczególnienie

1999

Wydatki w   dziale ochrona zdrowia

5.716.762

Składki na ubezpieczenie   zdrowotne dla osób nie objętych ubezpieczeniem zdrowotnym płacone przez   budżet państwa

595.883

Składki   na ubezpieczenie zdrowotne płacone przez KRUS (z dotacji z budżetu państwa)

1.197.179

Składki   na ubezpieczenie zdrowotne wpłacone przez ubezpieczonych

17.013.002

Umorzona   pożyczka udzielona kasom chorych

847.367

Razem

25.370.193

Źródło: Ustawa budżetowa z 1999 r., dane statystyczne GUS.

Z powyższego wynika, że wydatki związane z ochroną zdrowia były w 1999 r. wyższe niż w 1998r. o 4.450.695 tys. zł, co stanowi wzrost o 21,3%, a realnie o 13%.

Udział budżetu państwa w finansowaniu ochrony zdrowia, bez udzielonej, pożyczki w 1999 r. wyniósł 29,6%.

Tryb uzyskania świadczeń medycznych

Szczegółowe zasady obowiązujące przy korzystaniu ze świadczeń stomatologicznych. Ubezpieczonemu przysługują podstawowe świadczenia lekarza stomatologa oraz podstawowe materiały stomatologiczne określone rozporządzeniem Ministra Zdrowia a finansowane przez Kasę.

Dzieci do lat 18, kobiety w ciąży oraz inwalidzi wojenni i wojskowi uzyskują te świadczenia oraz materiały bez udziału własnego ubezpieczonego w kosztach. Udział własny ubezpieczonego nie może przekraczać 50% kosztów otrzymanego świadczenia wraz z materiałami.

Inne świadczenia z zakresu stomatologii niż określone w rozporządzeniu jako świadczenia podstawowe są traktowane jako ponadstandardowe i mogą być pokrywane ze środków własnych pacjenta.

W przypadku świadczeń z zakresu badań diagnostycznych, w tym analityki medycznej, świadczenia uzyskuje się bezpłatnie lub za zryczałtowaną opłatą.

Zaopatrzenie w leki i materiały medyczne przysługuje ubezpieczonemu na podstawie recepty wystawionej przez lekarza ubezpieczenia zdrowotnego właściwie na takich samych zasadach jak obecnie. Leki podstawowe, leki uzupełniające i leki recepturowe są wydawane ubezpieczonym na podstawie recepty w aptekach:

a)     po wniesieniu opłaty ryczałtowej – za leki podstawowe i recepturowe,

b)    za odpłatnością w wysokości 30% albo 50% ceny leku – za leki uzupełniające.

Osobom chorującym na choroby zakaźne i psychiczne oraz upośledzonymi umysłowo, a także chorującym na niektóre choroby przewlekłe, wrodzone lub nabyte, leki, preparaty diagnostyczne oraz sprzęt jednorazowego użytku mogą być przepisywane bezpłatnie, za opłatę ryczałtową lub częściową odpłatnością. Bezpłatnie leki i materiały medyczne wydaje się przyjętym do szpitali oraz inwalidom wojennym i wojskowym zgodnie z odpowiednią ustawą.

Prawa ubezpieczonego.

Ubezpieczony ma prawo do:

1)    uzyskania świadczeń medycznych finansowanych przez kasę,

2)    wyboru lekarza podstawowej opieki zdrowotnej lub lekarza rodzinnego oraz spośród lekarzy ubezpieczenia zdrowotnego współpracujących z Kasą Chorych, do której należy ubezpieczony. Znika w ten sposób racjonalizacja usług medycznych,

3)    wyboru lekarza specjalisty spośród lekarzy ubezpieczenia zdrowotnego, wyboru szpitala oraz innych świadczeniodawców związanych umową z Kasą Chorych,

4)    wyboru Kasy Chorych, w której chce się ubezpieczyć,

5)    pokrycia przez Kasę Chorych, której ubezpieczony jest członkiem, wydatków poniesionych w związku z uzyskaniem świadczeń w razie nagłego zachorowania, wypadku, urazu lub potrzeby natychmiastowego leczenia szpitalnego, udzielanych przez świadczeniodawców nie związanych umową z Kasą Chorych – do wysokości kosztów w takich świadczeń w danej Kasie Chorych,

6)    do żądania przeprowadzenia kontroli jakości udzielanych świadczeń zdrowotnych.[1]

Każdy ubezpieczony ma prawo do wyboru lekarza podstawowej opieki zdrowotnej lub lekarza rodzinnego. Lekarz ten będzie lekarzem pierwszego kontaktu, który będzie opiekował się daną osobą i jej rodziną, do czasu dopóki ubezpieczony nie zdecyduje się go zmienić. W każdej chwili można zmienić lekarza rodzinnego, lecz jeśli się to zrobi przed upływem 6 miesięcy od daty ostatniego wyboru, płaci się opłatę dla kasy w wysokości 2,5% przeciętnego wynagrodzenia.

Lekarz ten bądź sam udziela świadczeń medycznych, bądź kieruje do specjalisty lub szpitala. Kierując do specjalisty lekarz zobowiązany jest udostępnić listę lekarzy specjalistów, którzy mają podpisane umowy z Kasą Chorych, a pacjent ma prawo wybrać, do kogo pójdzie się leczyć. Podobnie przy kierowaniu do szpitala to pacjent na podstawie listy decyduje, do którego szpitala świadczącego usługi na tym samym poziomie referencyjnym zdecyduje się pójść. Poziom referencyjny to wynik podziału szpitali w zależności od zakresu i rodzaju udzielanych przez nich świadczeń. Jeżeli ubezpieczony wybierze inny szpital, np. na wyższym poziomie obciąża się go wynikającą stąd różnicą kosztów. Tak więc ubezpieczony, dysponując wiedzą z którymi zakładami czy lekarzami Kasa podpisała umowy, może wybrać dowolny zakład lub lekarza i tam się leczyć niezależnie od tego, czy jest to podmiot publiczny czy prywatny.


 

[1] Reforma opieki zdrowotnej, Kraków 1998, s. 215.

Skierowanie lekarza ubezpieczenia zdrowotnego

Generalną zasadą jest, iż świadczenia zdrowotne udzielane przez inne osoby niż lekarz podstawowej opieki medycznej (rodzinnej) są udzielane ubezpieczonym tylko na podstawie skierowania lekarza ubezpieczenia zdrowotnego czyli takiego, który ma podpisaną umowę z Kasą.

Koszty udzielonych bez skierowania, jeżeli to skierowanie było wymagane, opłaca ubezpieczony. Od tej zasady są następujące wyjątki skierowania nie wymagającego świadczenia:

a)     ginekologa i położnika, stomatologa, dermatologa i wenerologa, lecznictwa odwykowego dla osób uzależnionych od alkoholu, środków odurzających, substancji psychotropowych oraz od tytoniu, dla osób zakażonych wirusem HIV, dla osób chorych na gruźlicę, dla kombatantów w zakresie chorób wojennych i obozowych.

b)    Ponadto świadczenia związane z wypadkiem, zatruciem, urazem, stanem zagrożenia życia lub porodem udzielane są bez skierowania i koszty takich świadczeń są pokrywane przez Kasę, nawet jeśli były udzielane w zakładzie, który nie miał podpisanej umowy z Kasą Chorych.

W przypadku wyjazdu ubezpieczonego z terenu działania swojej Kasy, może on udać się po świadczenia medyczne do dowolnego podmiotu, który ma podpisaną umowę z jakąkolwiek kasą regionalną. Sam nie płaci w tym zakładzie za usługę, to kasy same rozliczają się pomiędzy sobą.

Dostawcami świadczeń dla osób ubezpieczonych są głównie publiczne zakłady opieki zdrowotnej, wobec których funkcje nadzoru właścicielskiego pełnią samorządy terytorialne, ministerstwa zdrowia, obrony i administracji oraz instytuty badawczo – rozwojowe. Zakłady te otrzymały drogą umów z kasami chorych około 94% wszystkich środków będących w dyspozycji kas (pozostałe 6% to należności w umowach z indywidualnymi praktykami i niepublicznymi zakładami). Z uwagi na sposób ustalania zakresu świadczeń w umowach, niektóre instytucje zdrowotne są jednocześnie dostawcami świadczeń i nabywającymi je u innych za środki z umowy. Niegdzie nie określono w sposób jawny sposobu doboru przez kasy podmiotów ani sposobu ustalania limitów i stawek w umowach.

Dla ustalenia należności w umowach głównymi jednostkami kalkulacyjnymi są: hospitalizowany na określonym oddziale, osobodzień w zakładach dla przewlekle chorych i w lecznictwie uzdrowiskowym, porada w ambulatoryjnej opiece specjalistycznej, osoba wpisana na listę lekarza pierwszego kontaktu, uczeń objęty opieką medycyny szkolnej, niekiedy specjalistyczne badania diagnostyczne, zabieg rehabilitacyjny, procedura medyczna (głównie w stomatologii), środki ortopedyczne. W większości umów ustalono limity świadczeń, głównie na podstawie wykonania planów rzeczowych w 1996 i 1997 r., bez ustalenia warunków renegocjacji.

Stawki kalkulacyjne, niesłusznie nazywane ceną, ustalono jako średnie arytmetyczne, na podstawie skorygowanych o wskaźnik inflacji informacji o kosztach opieki w latach 1996 i 1997; dla szpitali o różnych poziomach referencyjnych, ustalonych administracyjnie przez ministra zdrowia, stawki zróżnicowano, ale bez uwzględnienia żadnych danych o rzeczywiście realizowanych procedurach, nawet tam, gdzie takie dane od lat były gromadzone. W toku rokowań dokonywano niekiedy korekty średnich stawek, ale bez czytelnych i jawnych zasad. W stawkach na osobę objętą opieką oraz w stawkach porad uwzględniono często środki na diagnostykę, ale ustalenie zakresów jest wysoce niezadowalające. Stawki nie uwzględniły w sposób właściwy odpisów amortyzacyjnych (w poprzednich latach nie naliczano ich), kosztów krwi i preparatów krwiopochodnych wcześniej inaczej finansowanych, niekiedy kosztów ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej, odpisów na fundusze socjalne, prawie wszędzie środków na pokrycie należnych zobowiązań płacowych w dawnych jednostkach budżetowych (tzw. 13 pensja), choć rozporządzenie Rady Ministrów do tego zobowiązywało i zakłady powinny być poinformowane, że w stawce są zawarte środki na „13”.

Funkcje nadzoru pełni Urząd Nadzoru Ubezpieczeń Zdrowotnych. Ma kontrolować legalność umów i legalność działania kas, a także m. in. Celowość gospodarki finansowej kas. Interpretuje się to jako prawo do kontroli wszelkich decyzji w systemie, w tym decyzji o postępowaniu medycznym. Realizacja takich funkcji wymaga stworzenia ogromnego organu administracji państwowej. Wiara w skuteczność ochrony interesów ubezpieczonych poprzez rozbudowę aparatu zewnętrznej administracji kontroli, w tym również nad medycznymi aspektami działalności świadczeniodawców, jest wielką ułudą.

Od 2002 roku funkcje powszechnych ubezpieczeń zdrowotnych mogą realizować firmy prywatne ubezpieczenia za zgodą Urzędu Nadzoru.