Kwestionariusz ankiety do badania aktywności ruchowej osób starszych

Aktywność ruchowa w mniejszym bądź w większym stopniu jest nieodłącznym elementem życia człowieka. Stanowi ona kluczowy i integrujący składnik zdrowego stylu życia. Jej niedostatek ale i nadmiar może być przyczyną wielu zaburzeń i zwiększonego ryzyka chorób.

Przeprowadzone badania pozwolą zorientować się jaki jest poziom aktywności ruchowej wśród osób starszych oraz preferowane przez seniorów formy aktywności i jej uwarunkowania.

W związku z powyższym proszę Pana(ią) o wypełnienie ankiety stawiając znak X
w jednym z wyznaczonych miejsc a w miejscach wykropkowanych proszę wpisać odpowiedź.

Ankieta jest anonimowa. Za rzetelne wypełnienie kwestionariusza serdecznie dziękuję.

A.    METRYCZKA

  1. PŁEĆ

Kobieta

Mężczyzna

  1. WIEK

60 – 64 lata

65 – 69 lat

70 – 74 lata

powyżej 74 lat

  1. MASA CIAŁA

prawidłowa

nieznaczna nadwaga (do 10 kg)

znaczna nadwaga (powyżej 10 kg)

  1. WYKSZTAŁCENIE

studia magisterskie

wyższe zawodowe

średnie

zasadnicze zawodowe

podstawowe

B. STYL ŻYCIA W PRZESZŁOŚCI

5 . JAKI TRYB ŻYCIA PROWADZIŁ(A) PAN(I) W PRZESZŁOŚCI ?

bardzo aktywny  5

aktywny              4

średnio aktywny 3

mało aktywny                 1

  1. CZY PRACOWAŁ(A) PAN(I) ZAWODOWO ?

tak                                   2

nie                                   0

  1. JAKI BYŁ CHARAKTER PANA(I) PRACY ?

siedzący              1

stojący                 2

mieszany             3

  1. CZY ZWRACAŁ(A) PAN(I) UWAGĘ NA ZDROWY SPOSÓB ODŻYWIANIA ?

tak                                   3

nie                                   0

  1. JAK CZĘSTO SPĘDZAŁ(A) PAN(I) AKTYWNIE RUCHOWO CZAS WOLNY ?

przy każdej nadarzającej się ku temu okazji      4

na prośbę dzieci                                      2

bardzo rzadko                                                    1

wolałem(am) spędzać czas w sposób bierny      0

C.     AKTYWNOŚĆ RUCHOWA WŚRÓD OSÓB STARSZYCH

  1. JAKIMI ŚRODKAMI LOKOMOCJI SIĘ PAN(I) PRZEMIESZCZA ?

pieszo                                                                 4

rower                                                                  3

środki komunikacji miejskiej                              2

samochód                                                           0

  1. JAK NAJCZĘŚCIEJ SPĘDZA PAN(I) OBECNIE CZAS WOLNY ?

oglądanie telewizji                                             0

czytanie książek                                     1

aktywność domowa (sprzątanie, gotowanie, opieka nad wnukami itp.)          3

uprawianie ogrodu                                                                                            5

uprawianie sportu                                                                                              6

inne (jakie?)

…………………………………………………………………………………………………………………..

  1. JAK CZĘSTO PODEJMUJE PAN(I) AKTYWNOŚĆ RUCHOWĄ ?

codziennie                                  5

kilka razy w tygodniu                 4

rzadko                             1

prawie wcale                               0

  1. Z JAKICH FORM AKTYWNOŚCI RUCHOWEJ KORZYSTA PAN (I) ?

spacer                                                                                         1

taniec                                                                                         2

jazda na rowerze (w tym rower stacjonarny)                            4

gimnastyka (ćwiczenia w domu, w parku lub w zespołach)     3

pływanie                                                                        5

bieg                                                                                            6

  1. JAKIE SĄ POWODY PODEJMOWANIA PRZEZ PANA(IĄ) AKTYWNOŚCI RUCHOWEJ ?

poprawa sprawności funkcjonalnej organizmu              6

pozbycie się nadmiaru masy ciała                                              4

zalecenie lekarza                                                            1

poprawa wyglądu zewnętrznego                                               3

poprawa samopoczucia                                                  5

mocniejszy sen                                                               2

  1. CZY ISTNIEJĄ JAKIEŚ POWODY NIE PODEJMOWANIA PRZEZ PANA(IĄ) AKTYWNOŚCI RUCHOWEJ ?

lenistwo                                                  0

stan zdrowia                                                       5

brak towarzystwa                                               4

preferowanie biernego wypoczynku                  1

brak dostępu do obiektów, sprzętu                    4

brak środków materialnych                                3

nie istnieją takie powody                                   6

  1. UWAŻA SIĘ PAN(I) ZA OSOBĘ, KTÓRA:

ćwiczy systematycznie                                                                                                 5

miała kontakt z wychowaniem fizycznym tylko w szkole, potem nie ćwiczącą, ale nadal przeciętnie sprawną        3

wysiłek fizyczny sprawia dużą trudność z powodu ogólnego osłabienia                    2

z powodu ograniczeń zdrowotnych może ćwiczyć tylko pod kontrolą lekarską         1

  1. CZY ODCZUWA PAN(I) POTRZEBĘ PODEJMOWANIA AKTYWNOŚCI RUCHOWEJ ?

tak                                               5

nie                                               0

w niewielkim stopniu      2

18.. CZY KORZYSTA PAN(I) Z USŁUG PORADNI REHABILITACYJNEJ LUB
Z INNEGO RODZAJU POMOCY Z ZEWNĄTRZ ?

nie                       2

tak                       0

  1. WEDŁUG PANA(I) AKTYWNOŚĆ RUCHOWA WYKAZUJE NAJWAŻNIEJSZY ZWIĄZEK Z:

lepszym zdrowiem                                                         5

lepszym samopoczuciem                                                4

utrzymaniem zgrabnej sylwetki                                     2

ma niewielki wpływ na stan zdrowia                            1

nie ma żadnego wpływu na stan zdrowia i urodę         0

Wdrażanie edukacji zdrowotnej do szkoły – strategia działań

Do populacji dzieci i młodzieży najłatwiej jest dotrzeć poprzez szkołę, a dzięki dzieciom można pośrednio dotrzeć do rodziców, społeczności lokalnej, a nawet całego społeczeństwa. Stąd szkolną edukację zdro­wotną uważa się za najlepszą, długofalową inwestycję w zdrowie społe­czeństwa.

Szkoła jako siedlisko, w którym uczniowie i pracownicy spędzają dużą część swojego życia, ma ogromny wpływ na ich samopoczucie. Od tego, jaka panuje w niej atmosfera, jaka jest jej organizacja oraz preferowa­ne metody pracy, w dużym stopniu zależy, czy jest ona środowiskiem wspierającym i promującym zdrowie.

‚ Wykazano, że wykształcenie ma wprost proporcjonalny wpływ na zdro­wie. Im wyższy jego poziom w danej społeczności, tym większe zasoby dla zdrowia (szanse na dalszą pracę, zdolność radzenia sobie z trudnoś­ciami i kierowania własnym życiem), a jednocześnie niższe wskaźniki umieralności i zapadalności na wiele chorób oraz mniej czynników ry­zyka.

Niemniej, aby szkolną edukację zdrowotną można było uznać za wszechstronną, musi ona spełniać cztery podstawowe warunki:

  1. Uwzględniać całościowe, holistyczne podejście do zdrowia oraz związek między zdrowiem a czynnikami, które je warunkują.
  2. Wykorzystywać wszelkie formalne i nieformalne okoliczności dla edu­kacji zdrowotnej, a także korzystać ze wszystkich służb i możliwości zarówno w szkole, jak i poza nią.
  3. Dążyć do ujednolicenia informacji o zdrowiu, jakie uczeń otrzymuje od rodziny i rówieśników oraz ze środków masowego przekazu, reklam i społeczności lokalnej.
  4. Zachęcać dzieci i młodzież do prowadzenia zdrowego stylu życia oraz stwarzać warunki wspierające zdrowie.

Według B. Woynarowskiej, przyjęcie koncepcji wszechstronnej edu kac ji zdrowotnej wyznacza następujące kierunki działań szkoły:

Włączenie edukacji zdrowotnej do polityki i progra­mu dydaktyczno-wychowawczego szkoły – zdrowie jest wartością nadrzędną dla jednostki; jest potrzebne każdemu, ponieważ warunkuje określoną jakość życia. Dlatego treści dotyczące jego ochrony i wzmacniania powinny znaleźć swoje miejsce w programie i organiza­cji szkoły. W większości krajów edukacja zdrowotna nie jest odrębnym przedmiotem nauczania, ale ma postać tzw. ścieżki międzyprzedmiotowej zintegrowanej ze wszystkimi przedmio­tami i innymi ścieżkami. Oznacza to, że poszczególne treści z zakresu edukacji zdrowotnej są przekazywane w ramach różnych przedmiotów nauczania. W celu realizacji tematów uznanych przez szkołę za prioryte­towe można dodatkowo organizować cykle lekcji, spotkań, kursy itd. Po­dobną koncepcję przyjęto w Polsce w podstawie programowej, do której po raz pierwszy wprowadzono edukację zdrowotną jako obowiązkową w 1997 roku, wyodrębniając w jej ramach takie bloki tematyczne, jak:

  • higiena osobista i otoczenia; bezpieczeństwo i pierwsza pomoc; żywność i żywienie;
  • aktywność ruchowa, praca i wypoczynek, czas wolny;
  • edukacja do życia w rodzinie i społeczności, psychospołeczne aspekty;
  • zdrowia, seksualność człowieka;
  • życie bez nałogów.

Niestety w ramach reformy systemu oświaty w 1999 roku wdrożono nową podstawę programową ścieżki „edukacja prozdrowotna” dla szkoły podstawowej i gimnazjum, ograniczając w niej treści dotyczące zdrowia psychospołecznego i profilaktyki uzależnień oraz wyłączając zagadnienia dotyczące seksualizmu człowieka. Ponadto ścieżki tej nie uwzględniono w podstawach programowych szkoły ponadpodsta­wowej, umieszczając niektóre jej elementy w przedmiotach: biologia i wychowanie do życia w rodzinie.

B. Woynarowska (red.), Zdrowie i szkoła, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2000.

Modele edukacji zdrowotnej

Obecnie na święcie postępuje demedykalizacja edukacji zdrowotnej oraz przeniesienie akcentów z orientacji patogenetycznej (skoncentrowanej na chorobach, zagrożeniach zdrowotnych) na orientację salutogenetyczną (w centrum zainteresowania której znajdują się poten­cjał zdrowotny, jakość życia oraz zdolność do samorealizacji) i ujawnia się to w ewolucji jej poszczególnych modeli.

Do tej pory opracowano trzy modele edukacji zdrowotne,, których skuteczność i przydatność w realizacji idei promocji zdrowia jest rożna.

Najbardziej odległy od idei promocji zdrowia jest model zorientowany na eliminację określonych jednostek chorobowych. Działania edukacyjne podejmowane w ramach tego modelu są skierowane na grupy czynników ryzyka związanych z poszczególnymi jednostkami chorobowymi.

Oddziaływania edukacyjne w ramach omawianego modelu są mało skuteczne szczególnie wśród ludzi młodych, dla których perspektywa po­jawienia się choroby po latach nie stanowi wystarczającego argumentu na rzecz zmiany zachowań.

Ostatni z trzech przedstawionych modeli jest zorientowany na zdro­wie w ujęciu holistycznym, biopsychospołecznym. Jest on niezwykle skuteczny z punktu widzenia trwałej zmiany zachowań i postaw oraz jest traktowany jako najwłaściwszy z uwagi na ideę promocji zdrowia. W modelu tym główny nacisk kładzie się nie na choro­by i czynniki ryzyka, lecz na ludzi i miejsca, które powinny być przedmio­tom oddziaływań edukacji zdrowotnej. Podstawowy wysiłek koncentruje się tutaj na budowaniu i wdrażaniu kompleksowych programów edukacyj­nych, ukierunkowanych na konkretne środowiska społeczne, jak na przy­kład środowisko szkoły czy miejsce pracy, i adresowanych do określonych grup społecznych, na przykład do ludzi młodych. Działania edukacyjne podejmowane w ramach tego modelu mają wpływać na czynniki kształtujące zdrowie, tak by zwiększyć potencjał zdrowia we wszystkich jego wymiarach: fizycznym, psychicznym i społecznym.

Spośród programów edukacyjnych tworzonych w ramach modelu trzeciego niewątpliwie najbardziej skuteczne są programy adresowane do dzieci i młodzieży. Dzieje się tak dlatego, że okres adolescencji jest naj­ważniejszy w procesie socjalizacji (który w pewnym uproszczeniu można by sprowadzić do przygotowania młodego człowieka do pełnienia róż­norodnych zadań i ról społecznych). Jednostka jest wówczas najbardziej elastyczna, podatna na oddziaływania społeczne i edukacyjne, w tym także dotyczące właściwych nawykowi zachowań zdrowotnych.

Test z promocji zdrowia

poniżej test na egzaminie z promocji zdrowia

1. Rozwój Promocji Zdrowia jako dziedziny naukowej określa się na
a| okres po drugiej wojnie światowej
b) początek lat dziewięćdziesiątych ubiegłego stulecia
c) przełomie 1970 i 1980roku
d) początek 2000 roku

2. Strategicznym celem NPZ jest:
a) zwiększona dostępność do świadczeń zdrowotnych
b) poprawa zdrowia i związanej i nim jakości życia ludności oraz zmniejszenie nierówności w zdrowiu
c) działanie międzyresortowe na rzecz poprawy zdrowia
d) określenie polityki zdrowotnej każdego narodu

3. W skład promocji zdrowia wchodzą następujące elementy:
a) edukacja zdrowotna, profilaktyka, prewencja
b) edukacja zdrowotna, profilaktyka, styl życia
c) edukacja zdrowotna, profilaktyka, polityka zdrowotna
d) edukacja zdrowotna, prewencja, zachowania zdrowotne

4. Edukacja zdrowotna to:
a) proces, w którym ludzie uczą się dbać o swoje zdrowie
b) proces, w którym ludzie uczą się dbać o zdrowie społeczeństwa
c) proces nauczania prawidłowych zachowań zdrowotnych
d) wszystkie wymienione

5. Hołbtyczny model zdrowia charakteryzuje się miedzy innymi:

a) rozwojem medycyny naprawczej
b) eliminowaniem czynników ryzyka
c) leczeniem chorób
di aktywnością jednostki

6. Styl Życia obejmuje miedzy innymi:

a) aktywność fizyczną
b) środowisko fizyczne e) czynniki genetyczne
d) żaden z wymienionych

7. Najbliższy idei promocji zdrowia jest model edukacji zorientowany na:

a) chorobę
b) czynniki ryzyka
c) zdrowie
d) profilaktykę

8. W programach promocji zdrowia cel ogólny powinien wskazywać:

a) efekt, a nie opisywać działanie
b) konkretne kierunki działań
c) wyniki, które będą osiągnięte
d) grupę celową

9. Osiągniecie sukcesu w edukacji zdrowotnej zależy od:

a) ciągłego zwiększania nakładów na służbę zdrowia
b) zwiększenia dostępności do świadczeń zdrowotnych
c) wiedzy i umiejętnościom osób zaangażowanych w ten proces
d) prawodawstwa i ustawodawstwa

10. Palenie tytoniu jest nałogiem wywoływanym przez dwa wzajemnie oddziaływujące na siebie uzależnienia. To, które związane jest z koniecznością utrzymania odpowiedniego, wyższego u palacza tytoniu, poziomu nikotyny w surowicy krwi, nazywa się:
a. nałogiem
b. uzależnieniem farmakologicznym
c. uzależnieniem behawioralnym
d. żadne z wymienionych

11. Szpital Promujący Zdrowie swoim działaniem obejmuje:

a) pacjentów i personel
b) rodziny pacjentów
c) wszystkie wymienione
d) społeczność lokalną

12. Samobadanie piersi należy zacząć od:

a) 15 roku życia
b) 20 roku życia
c) 25 roku życia
d) 30 roku życia

13. Promocja zdrowia to:
a. działania profilaktyczne wpływające na zdrowie
b. proces zwiększający oddziaływanie na własne zdrowie
c. rehabilitacja
d. stan dobrobytu bio-psycho-społecznego

14. Kluczowym narzędziem w promocji zdrowia jest:

a) edukacja zdrowotna
b) profilaktyka
c) prewencja
d) poradnictwo

15. Świadomość zdrowotna to:

a) traktowanie zdrowia w kategoriach zasobu
b) poczucie odpowiedzialności za stan swojego zdrowia
c) zdawanie sobie sprawy, ze styl życia w dużej mierze decyduje o kondycji zdrowotnej
d) wszystkie wymienione

16. Determinanty zdrowia to:

a) styl życia
b) opieka zdrowotna
c) czynniki biologiczne i środowiskowe
d) wszystkie wymienione

17. Diagnoza edukacyjna i organizacyjna skupia się na:

a) czynnikach umożliwiających realizację programu
b) jakości życia
c) potęgowaniu zdrowia
d) zachowaniach i środowisku

18. Autorytatywny model edukacji ma charakter:
a) działania z kimś
b) działania na rzecz czegoś
c) wymiany doświadczeń
d) instruktażowy

Sprzedaż kosmetyków

Sprzedaż kosmetyków w sklepach ogólnospożywczych cieszy się dużą popularnością głównie w miejscowościach z ponad 10 tysięczną liczbą mieszkańców – „odpowiadają one aż za 84% handlu artykułami kosmetyczno-chemicznymi”[1].  Nie wszystkie jednak produkty liczyć mogą na zbyt w tego rodzaju placówkach. Najmniejszym powodzeniem cieszą się kosmetyki kolorowe, zaś popularne są kosmetyki zapachowe, pielęgnacyjne (dla dorosłych i dla dzieci) oraz preparaty do włosów; do często kupowanych towarów należą też samoopalacze. Ze źródeł Kolportera za rok 2004[2], dowiadujemy się, że najczęściej kupowanymi kosmetykami w sklepach spożywczych są:

  1. Kremy do rąk 33%
  2. Balsamy/mleczka 30%
  3. Kremy dla dzieci 24%
  4. Produkty do opalania 6%
  5. Kremy do stóp 4%
  6. Samoopalacze 2%
  7. Produkty po opalaniu 1%
  8. Zestawy kosmetyków 1%

Ponieważ sklepy spożywcze, jak sama nazwa wskazuje, nastawione są na sprzedaż głównie artykułów tzw. pierwszej potrzeby, dlatego też ich właściciele powinni odpowiednio eksponować proponowane kosmetyki, tzn. winni poznać zasady budowania półki z kosmetykami, biorąc pod uwagę fakt, iż nie może ona być tak szeroka, jak ta, którą oferują hipermarkety. Podstawą jest niewątpliwie podział na kosmetyki uniwersalne i specjalistyczne. W pierwszej grupie znajdują się np. nawilżające mleczka oraz kremy, kremy do rąk, a w drugiej np. kosmetyki zwalczające cellulit czy ujędrniające. Duże znaczenie ma również, by grupować produkty według marki, która stanowi, jak wiadomo, istotne kryterium wyboru- uzyskujemy dzięki temu czytelność ekspozycji. Ważnym elementem są nowości, choć nie powinny one dominować w sklepie spożywczym oraz tzw. „square deale”, czyli połączone w jeden zestaw, np. mleczko do ciała i krem do twarzy lub popularne ostatnio opakowania zawierające dodatkową pojemność gratis. Kosmetyki zapachowe, które dobrze sprzedają się w sklepach spożywczych to głównie dezodoranty i wody toaletowe ze średniej półki cenowej. Dla kosmetyków luksusowych natomiast przeznaczone są sklepy specjalistyczne: perfumerie oraz tradycyjne drogerie. Badanie przeprowadzone w ubiegłym roku przez TNS OBOP wykazało, że łącznie, z tego rodzaju kanału korzysta 46% respondentów, najczęściej są to kobiety -46% , mężczyźni stanowią 36%. Jeśli chodzi o kosmetyki z wyższej półki, popularnym kanałem dystrybucji są sieci perfumerii Empik (15%), jednak tam, częściej kupują mężczyźni (22%), niż kobiety (10%). Również mężczyźni, zdecydowanie częściej niż kobiety zaopatrują się w sklepach bezcłowych (11% mężczyzn, 5% kobiet)[3].

[1] Dane zaczerpnięte z artykułu G. Szafrańca 84 proc. kosmetyków sprzedają sklepy spożywcze w  Wiadomości Handlowe, 15. 01.2005, s. 25

[2] Dane zaczerpnięte z artykułu M. Kromera, Chemia i kosmetyki mogą się opłacać sklepom spożywczym w Wiadomości Handlowe 15.07.2005 s. 12

[3]  Dane pochodzą z artykułu Kosmetyki luksusowe w Polsce z dnia 05.10.04

Istota i zadania edukacji zdrowotnej

Wiele osób nie zdaje sobie sprawy z tego, że stan zdrowia pośrednio bądź bezpośrednio warunkuje jakość ich życia, nie wie także, jak aktywnie wpływać na własny potencjał zdrowotny. Tych umiejętności powinniśmy się uczyć już od najmłodszych lat i temu właśnie celowi służy edukacja zdrowotna. Specjaliści podkreślają, że jest ona podstawowym prawem każ­dego dziecka, ponieważ przekazując dzieciom wiedzę o zdrowiu i kształtu­jąc odpowiednie nawyki i zachowania, ułatwiamy im prowadzenie zdrowe­go stylu życia[1].

Zatem edukację zdrowotną definiuje się jako proces, w którym ludzie uczą się dbać o zdrowie własne i społeczności, w której żyją [2]. Podczas gdy promocja zdrowia to działania ukierunkowane na poszczególne systemy społeczne, edukacja zdrowotna jest zorientowana przede wszystkim na jednostki[3].

Wyróżnia się trzy zasadnicze cele edukacji zdrowotnej:

  • Zachęcanie ludzi do identyfikacji własnych problemów zdrowotnych i podejmowania aktywnych działań w celu ich rozwiązania.
  • Pomoc w podejmowaniu racjonalnych decyzji i wyborów wspierających harmonijny rozwój i zdrowie (fizyczne, psychiczne, społeczne i ducho­we) w sposób uwzględniający potrzeby innych ludzi i środowiska.
  • Kształtowanie zdrowego stylu życia.

Szczegółowy przegląd celów edukacji zdrowotnej, według różnych autorów, zawiera tabela 5. Uwagę zwraca przede wszystkim klasyfikacja M. Demela, w której brak wskaźników skuteczności, ponieważ cele ope­racyjne są sformułowane w kategoriach intrapsychicznych właściwości podmiotu.

Obecnie w praktyce edukacyjnej przyjmuje się, że edukacja zdrowotna powinna polegać na równoległym działaniu dwukierunkowym: przekazy­waniu wiedzy oraz kształtowaniu umiejętności, przekonań i postaw nie­zbędnych do zachowania i doskonalenia zdrowia. Tradycyjnie w edukacji zdrowotnej dominowało przekazywanie samych tylko informacji, jednak jak się później okazało – związek między przyrostem wiedzy a zmianą za­chowań był niewielki4. Zatem, aby podejmowana edukacja była skuteczna, musi także uwzględniać drugi ze wspomnianych kierunków działań.

Tabela 5

Przykłady celów edukacji zdrowotnej dzieci i młodzieży według różnych autorów

Cel nadrzędny Zadania (cele operacyjne) Wskaźniki

skuteczności

Pełna osobowość (M. Demel) –   wykształcenie nawyków bezpośred­nio lub pośrednio związanych

z ochroną i doskonaleniem zdrowia fizycznego i psychicznego;

–    wyrabianie odpowiednich sprawności;

–    nastawienie woli i kształtowanie postaw umożliwiających stoso­wanie zasad higieny, skutecznej pielęgnacji, zapobiegania choro­bom i leczenia;

– pobudzanie pozytywnego zainte­resowania sprawami zdrowia w wyniku epizodycznego i systematycznego wzbogacania i pogłębiania wiedzy o sobie oraz o prawach rządzących zdrowiem publicznym.
Zdrowy styl życia Nabywanie i (lub) korekta: korzystne
(koncepcja – wiedzy o zdrowiu, czynnikach zachowań
behawioralna)

>

zwiększających jego potencjał i stwarzający ryzyko dla zdrowia;

–   postaw wobec zdrowia swojego i innych;

–    umiejętności niezbędnych dla kształtowania zachowań sprzyjają­cych zdrowiu i radzenia sobie

z nowymi sytuacjami;

–    podejmowania właściwych decyzji.

zdrowotnym
Przygotowanie Rozwijanie u uczniów chęci, zdolności zmiany, jaki
ucznia do roli  i kompetencji do działania, czyli: ludzie wprowadzają
aktywnego członka – wiedzy (specyficznej)  we własnym
demokratycznego i umiejętności „wglądu” w siebie; życiu i społeczności,
społeczeństwa, który sam lub / grupą innych ludzi może pod­jął działania dla tworzenia zdrowego zycia i środowiska (II II. Jensen) –    zaangażowania i motywacji;

–   wizji przyszłości;

–    doświadczeń zdobytych

w konkretnych działaniach, w praktyce.

w której

[1]  WHO, UNESCO, UNICEF. Wszechstronna szkolna edukacja zdrowotna. Przewodnik do działania, „Lider 1993, nr 5, s. 5; B. Woynarowska (red.), Edukacja zdrowotna…, dz. cyt., s. 32.                       ‚

[2]  T. Williams, Szkolne wychowanie zdrowotne w Europie, „Wychowanie Fizyczne i Zdrowotne” 1989, nr 7-8, s. 159.

[3]  B. Woynarowska (red.), Zdrowie i szkoła, dz. cyt., s. 423-424.

Profilaktyka zdrowotna

Profilaktyka – (prewencja, zapobieganie, z gr. Phylaxstróż) – są to wszystkie działania podejmowane w celu zapobiegania pojawieniu się lub rozwojowi niepożądanych zachowań, stanów lub zjawisk w danej populacji. Istotną rolą jest przeciwdziałanie zagrożeniom, w tym chorobom, których wystąpienie lub nasilenie się w przyszłości jest prawdopodobne.

Działania profilaktyczne mają zmniejszyć prawdopodobieństwo tych zagrożeń i służą utrzymaniu stanu dotychczasowego „statusu quo”.   Profilaktyka nie jest częścią medycyny, dotyczy ona wszystkich sfer   codziennego życia.

PROFILAKTYKA I FAZY – dotyczy całej populacji, obejmuje działania najwcześniejsze, których celem jest uprzedzenie choroby lub zmniejszenie ryzyka jej rozwoju. Ma ona szeroki zakres.

Dzielimy tę fazę na działania swoiste i nieswoiste.

a)Działania swoiste – zapobieganie konkretnej chorobie, np.

  • Szczepienia ochronne,
  • Suplementacja witaminy D niemowlętom i małym dzieciom w celu zapobiegania krzywicy,
  • Podawania kwasu foliowego kobietom w wieku rozrodczym (15-49 lat) w profilaktyce wad wrodzonych cewy nerwowej u ich potomstwa,
  • Podawanie wapnia i witaminy D kobietom w okresie przekwitania w celu zapobiegania osteoporozie

b)Działania nieswoiste – zapobieganie wielu chorobom, np.

  • Karmienie piersią,
  • Racjonalne żywienie,
  • Aktywność fizyczna,
  • Hartowanie.

PROFILAKTYKA II FAZY – jest ukierunkowana na określoną grupę populacji ze zwiększonym ryzykiem wystąpienia jakiejś choroby.

  Celem jej jest wczesne wykrycie objawów choroby poprzez, np. badania profilaktyczne i wdrożenie odpowiedniego leczenia.

W badaniach profilaktycznych możemy wyróżnić trzy grupy:

1.Testy przesiewowe i profilaktyczne badania lekarskie dzieci,

2.Profilaktyczne badania lekarskie grup zawodowych,

3.Inne badania profilaktyczne u dorosłych w celu wczesnego wykrywania najczęstszych chorób, w tym:

  • Pomiar ciśnienia tętniczego,
  • Pomiar stężenia cholesterolu we krwi,
  • Okresowe badania stomatologiczne,
  • U kobiet badania cytologiczne, mammografia lub USG piersi,
  • U mężczyzn powyżej 50 roku życia badanie poziomu PSA,

PROFILAKTYKA III FAZY – ukierunkowana jest na osoby przewlekle chore lub niepełnosprawne.

Celem jej jest zapobieganie dalszym niepomyślnym skutkom chorób lub niepełnosprawności, w tym:

  • Przywrócenie (rehabilitacja) lub zastąpienie, np. protezą uszkodzonych frakcji,
  • Pomoc w radzeniu sobie z chorobą i zaakceptowaniu swego stanu,
  • Przeciwdziałanie izolacji społecznej, prowadzącej do wtórnego kalectwa,
  • Pomoc w utrzymaniu dobrej kondycji fizycznej i psychicznej

Wpływ aktywności fizycznej na proces starzenia się

W wielu krajach, także i w polskim społeczeństwie, uważa się, że boisko, basen, gry rekreacyjne i sportowe przeznaczone są dla dzieci i ludzi młodych, natomiast telewizja i wygodny fotel – dla osób w wieku starszym. A przecież ćwiczenia fizyczne i sport nie muszą i nie powinny kończyć się z chwilą dojścia do wieku późnej dorosłości. Wiadomo powszechnie, iż aktywność fizyczna przeciwdziała regresowi motoryczności człowieka i łagodzi ciężar przykrego procesu starzenia się. Dostosowana do aktualnej wydolności wysiłkowej wieku biologicznego i stanu zdrowia, powinna towarzyszyć człowiekowi przez całe życie, we wszystkich etapach ontogenezy.

Wśród licznych przeszkód, utrudniających ludziom starszym czynne uczestnictwo w kulturze fizycznej, wielu gerontologów wymienia tzw. „stereotyp człowieka starego”. Starość w świadomości społecznej jawi się bowiem jako spadek sił fizycznych i psychicznych, stan schorowania i ułomności, zniedołężnienia i niezdolności do samodzielnego życia. Śledząc długość życia człowieka, można łatwo stwierdzić, że okres ten stale się wydłuża i wzrasta liczba osób w wieku późnej dorosłości. Niestety, coraz dłuższe życie ludzkie nie zawsze jest życiem w pełni szczęśliwym i owocnym. Należy zadać sobie pytanie: czy jesteśmy skazani na ten niezbyt optymistyczny obraz procesu starzenia się i starości, czy też możemy go w jakimś stopniu modyfikować? Wydaje się, że na szczęście tak. Jednym z najważniejszych czynników umożliwiających tzw. „pomyślne starzenie się” (successful ageing) jest regularna aktywność ruchowa. Według wytycznych ekspertów WHO, dotyczących propagowania aktywności fizycznej wśród osób starszych definiowana jest jako wszystkie czynności w życiu codziennym, związane z ruchem, włączając w to pracę, odpoczynek, ćwiczenia i uprawianie sportu. Podkreśla się, że efekty zapobiegawcze i rehabilitacyjne regularnej aktywności fizycznej są korzystniejsze, gdy wzorce aktywności fizycznej kształtowane są we wczesnym okresie życia, niż gdy zapoczątkowuje się je dopiero w wieku podeszłym.

Natężenie różnych form aktywności fizycznej musi być odpowiednio dobrane, aby nie wywoływało nadmiernego zmęczenia. Ludziom we wczesnym okresie starości zaleca się ćwiczenia ogólnousprawniające, koordynacyjne i lokomocyjne. Powinny być one wszechstronne, systematyczne, a wysiłek stopniowany, zależnie od aktualnych możliwości i wydolności organizmu. W rytmicznie wykonywanych ruchach powinny brać udział duże grupy mięśni, zwłaszcza kończyn dolnych. Korzystne działanie ma codzienny spacer z określoną szybkością i czasem trwania, a także niektóre rodzaje gier i zabaw ruchowych, uprawiane rekreacyjnie. Systematyczne ćwiczenia fizyczne wywierają istotny wpływ na wydolność fizyczną, koordynację nerwowo – mięśniową, utrzymując, a nawet zwiększając sprawność wykonywanych ruchów, przydatnych i niezbędnych w codziennym życiu.

Tak więc celem, ale równocześnie skutkiem aktywności ruchowej osób starszych będzie:

  1. poprawa ogólnego stanu zdrowia,
  2. zachowanie sprawności, samodzielności i niezależności,
  3. podtrzymanie aktywności fizycznej, pozwalającej na samodzielne wykonywanie podstawowych czynności życiowych,
  4. zahamowanie postępu zmian inwolucyjnych,
  5. odprężenie psychiczne, przyjemność, zadowolenie,
  6. socjalizacja poprzez stawanie się pełnowartościowym członkiem społeczeństwa,
  7. integracja rozumiana jako umiejętność rozumienia i współżycia z innymi ludźmi,
  8. wypełnianie dużych ilości wolnego czasu w sposób wartościowy i przyjemny.

Wydolność fizyczna i sprawność życiowa u ludzi w starszym wieku jest nie tyle wynikiem nieuniknionych procesów starzenia się ustroju, ile biologicznie nieuzasadnionego obniżania aktywności ruchowej w miarę upływu lat. Czynniki psychologiczne, socjologiczne i inne decydują o narastającej już w średnim wieku skłonności do ograniczania w życiu codziennym aktywności ruchowej. Składa się na to z jednej strony brak czasu, dążenie do komfortu fizycznego, przesadna i nieuzasadniona troska o zdrowie, z drugiej zaś uzasadnione tradycją i dążeniem młodszych pokoleń do kierowania ludzi starszych na wypoczynek. Wszystko to sprawia, że zmniejsza się możliwość ruchowa wówczas, gdy staje się ona jedynym czynnikiem, który może utrzymywać obniżającą się wydolność fizyczną na poziomie niezbędnym do aktywnego życia.

Bibliografia:

  1. Drabik J. Aktywność fizyczna dzieci, młodzieży i dorosłych. AWF, Gdańsk, 1995.
  2. Dziewulski M. Aktywność ruchowa osób starszych. Medycyna sportowa, nr 141. 2003.
  3. Łobożewicz T. Stan i uwarunkowania aktywności ruchowej ludzi w starszym wieku w Polsce. AWF Warszawa, 1991.
  4. 4.Szwarc H., Wasilewska H., Wolańska T. Rekreacja ruchowa osób starszych. AWF, Warszawa, 198
  5. 5. Wolańska T. Rekreacja ruchowa osób starszych. AWF, Warszawa, 1986

Edukacja zdrowotna

EDUKACJA ZDROWOTNA – proces, w trakcie którego ludzie uczą się dbać o zdrowie własne i innych osób. Koncentruje się ona na uświadamianiu związków między zdrowiem człowieka a jego stylem życia oraz środowiskiem fizycznym i społecznym. Edukacja zdrowotna obejmuje głównie działania informacyjne, których bezpośrednim celem jest ukształtowanie sprzyjających zdrowiu przekonań, motywacji i umiejętności, a co za tym idzie postaw zdrowotnych jednostki, które powinny prowadzić do realizacji zachowań służących zdrowiu.

Edukacja zdrowotna ta towarzyszy wszelkim działaniom profilaktycznym dotyczących zapobiegania chorobom i innym zaburzeniom oraz ryzykownym zachowaniom zdrowotnym i społecznym, jak np. używanie substancji psychoaktywnych, ryzykowne zachowania seksualne i inne.

Promocja zdrowia

Promocja zdrowia – to proces umożliwiający jednostkom i grupom społecznym zwiększenie kontroli nad zdrowiem w celu jego poprawy, rozwijaniu zdrowego stylu życia, a także kształtowaniu innych środowiskowych i osobniczych czynników prowadzących do zdrowia  zarówno psychicznego jak i fizycznego.

Jako pierwszy pojęcia „Promocji zdrowia” użył Henry Sigerist w roku 1945 umieszczając promocję zdrowia jako jeden z głównych filarów medycyny obok:

  • Zapobiegania chorobom
  • Leczenia chorób
  • Rehabilitacji

Koncepcja promocji zdrowia zaczęła się rozwijać      w latach 70. XX wieku. Było to uwarunkowane wieloma przyczynami m.in.:

  • akceptacją holistycznego podejścia do zdrowia, wzrostem zainteresowania zdrowiem pozytywnym i poprawą jakości życia,
  • gotowością ludzi do kierowania swoim życiem, zwłaszcza w społeczeństwach o silnie rozwiniętym konsumpcjonizmie,
  • małą skutecznością tradycyjnej oświaty zdrowotnej,
  • uznaniem, że większość chorób ma związek ze stylem życia jednostek,
  • wzrastającą liczbą dowodów, że poprawa opieki zdrowotnej przy jej wysokich kosztach tylko w niewielkim stopniu wpływa pozytywnie na stan zdrowia społeczeństwa,
  • wzrostem zainteresowania zdrowiem wśród przedstawicieli nauk społecznych,
  • rozwojem badań naukowych w tym zakresie.