Istota i zadania edukacji zdrowotnej

Wiele osób nie zdaje sobie sprawy z tego, że stan zdrowia pośrednio bądź bezpośrednio warunkuje jakość ich życia, nie wie także, jak aktywnie wpływać na własny potencjał zdrowotny. Tych umiejętności powinniśmy się uczyć już od najmłodszych lat i temu właśnie celowi służy edukacja zdrowotna. Specjaliści podkreślają, że jest ona podstawowym prawem każ­dego dziecka, ponieważ przekazując dzieciom wiedzę o zdrowiu i kształtu­jąc odpowiednie nawyki i zachowania, ułatwiamy im prowadzenie zdrowe­go stylu życia[1].

Zatem edukację zdrowotną definiuje się jako proces, w którym ludzie uczą się dbać o zdrowie własne i społeczności, w której żyją [2]. Podczas gdy promocja zdrowia to działania ukierunkowane na poszczególne systemy społeczne, edukacja zdrowotna jest zorientowana przede wszystkim na jednostki[3].

Wyróżnia się trzy zasadnicze cele edukacji zdrowotnej:

  • Zachęcanie ludzi do identyfikacji własnych problemów zdrowotnych i podejmowania aktywnych działań w celu ich rozwiązania.
  • Pomoc w podejmowaniu racjonalnych decyzji i wyborów wspierających harmonijny rozwój i zdrowie (fizyczne, psychiczne, społeczne i ducho­we) w sposób uwzględniający potrzeby innych ludzi i środowiska.
  • Kształtowanie zdrowego stylu życia.

Szczegółowy przegląd celów edukacji zdrowotnej, według różnych autorów, zawiera tabela 5. Uwagę zwraca przede wszystkim klasyfikacja M. Demela, w której brak wskaźników skuteczności, ponieważ cele ope­racyjne są sformułowane w kategoriach intrapsychicznych właściwości podmiotu.

Obecnie w praktyce edukacyjnej przyjmuje się, że edukacja zdrowotna powinna polegać na równoległym działaniu dwukierunkowym: przekazy­waniu wiedzy oraz kształtowaniu umiejętności, przekonań i postaw nie­zbędnych do zachowania i doskonalenia zdrowia. Tradycyjnie w edukacji zdrowotnej dominowało przekazywanie samych tylko informacji, jednak jak się później okazało – związek między przyrostem wiedzy a zmianą za­chowań był niewielki4. Zatem, aby podejmowana edukacja była skuteczna, musi także uwzględniać drugi ze wspomnianych kierunków działań.

Tabela 5

Przykłady celów edukacji zdrowotnej dzieci i młodzieży według różnych autorów

Cel nadrzędny Zadania (cele operacyjne) Wskaźniki

skuteczności

Pełna osobowość (M. Demel) –   wykształcenie nawyków bezpośred­nio lub pośrednio związanych

z ochroną i doskonaleniem zdrowia fizycznego i psychicznego;

–    wyrabianie odpowiednich sprawności;

–    nastawienie woli i kształtowanie postaw umożliwiających stoso­wanie zasad higieny, skutecznej pielęgnacji, zapobiegania choro­bom i leczenia;

– pobudzanie pozytywnego zainte­resowania sprawami zdrowia w wyniku epizodycznego i systematycznego wzbogacania i pogłębiania wiedzy o sobie oraz o prawach rządzących zdrowiem publicznym.
Zdrowy styl życia Nabywanie i (lub) korekta: korzystne
(koncepcja – wiedzy o zdrowiu, czynnikach zachowań
behawioralna)

>

zwiększających jego potencjał i stwarzający ryzyko dla zdrowia;

–   postaw wobec zdrowia swojego i innych;

–    umiejętności niezbędnych dla kształtowania zachowań sprzyjają­cych zdrowiu i radzenia sobie

z nowymi sytuacjami;

–    podejmowania właściwych decyzji.

zdrowotnym
Przygotowanie Rozwijanie u uczniów chęci, zdolności zmiany, jaki
ucznia do roli  i kompetencji do działania, czyli: ludzie wprowadzają
aktywnego członka – wiedzy (specyficznej)  we własnym
demokratycznego i umiejętności „wglądu” w siebie; życiu i społeczności,
społeczeństwa, który sam lub / grupą innych ludzi może pod­jął działania dla tworzenia zdrowego zycia i środowiska (II II. Jensen) –    zaangażowania i motywacji;

–   wizji przyszłości;

–    doświadczeń zdobytych

w konkretnych działaniach, w praktyce.

w której

[1]  WHO, UNESCO, UNICEF. Wszechstronna szkolna edukacja zdrowotna. Przewodnik do działania, „Lider 1993, nr 5, s. 5; B. Woynarowska (red.), Edukacja zdrowotna…, dz. cyt., s. 32.                       ‚

[2]  T. Williams, Szkolne wychowanie zdrowotne w Europie, „Wychowanie Fizyczne i Zdrowotne” 1989, nr 7-8, s. 159.

[3]  B. Woynarowska (red.), Zdrowie i szkoła, dz. cyt., s. 423-424.